Gdy nie masz reguł, wszystko, co robisz, jest błędem

Wywiad z Van K. Tharpem, najsłynniejszym na świecie psychologiem inwestowania i trenerem tradingu
1. Skąd wziął się u Pana pomysł na badanie zależności pomiędzy psychologią a tradingiem?

W 1974 roku straciłem na rynku około 20 tysięcy dolarów, a kolejne 20 tysięcy dolarów straciłem 8 lat później, w 1982 r. W tamtym momencie uświadomiłem sobie, że moje straty są odbiciem mojej osoby i chciałem się dowiedzieć, dlaczego.

2. Czy sądzi Pan, że trading to raczej sztuka czy rzemiosło?

Sądzę, że jest to zawód. Jest to taka sama profesja jak każda inna i ludzie powinni trading właśnie tak traktować. Pomyślcie tylko, jak wiele nauki i doświadczenia potrzeba, aby stać się lekarzem. A tymczasem ten sam lekarz otwiera rachunek maklerski i spodziewa się, że odniesie w tradingu takie same sukcesy, jakie odnosi w swoim zawodzie. To nie działa w ten sposób.

3. Czy myśli Pan, że każdy może odnosić sukcesy jako trader, jeśli tylko odbędzie odpowiednie szkolenie i ma motywację?

Wyznaczyłem pewne kryteria, które - jak wierzę - są kluczowe, aby osiągać sukcesy jako trader i które są konieczne, aby wziąć udział w moim programie Super Trader. Po pierwsze, musisz być skłonny do pracy nad sobą. Po drugie, musisz być gotów zrobić wszystko, co konieczne, aby odnieść sukces. Gdy ludzie nie mają odpowiedniej motywacji, to uprawiają taniec z pierwszą przeszkodą, jaką napotkają - zamiast po prostu ją obejść i dalej zmierzać do celu. Po trzecie, trzeba mieć wystarczająco dużo pieniędzy, czy to na udział w programie, czy to na sam trading, by to miało sens. Trzeba mieć pieniądze, aby zarabiać pieniądze. Po czwarte, szukam również określonego typu osobowości - chociaż to nie jest kluczowe.

4. Czy są jakieś cechy charakteru, które uniemożliwiają odniesienie sukcesu jako trader? Jeśli tak, to jakie to cechy?

Myślę, że właśnie o nich wspomniałem. Jest jednak kilka innych kluczowych kwestii, które są konieczne do osiągnięcia sukcesu w tradingu:

1) musisz raczej myśleć logicznie, zamiast kierować się intuicją;

2) musisz umieć spojrzeć szeroko na rynek, zamiast wnikać we wszystkie szczegóły;

3) musisz być zorganizowany i metodyczny, a nie impulsywny.

Można się przekonać, jakiego typu jest się traderem, przeprowadzając tzw. Tharp Trader Test. Jest to darmowy test, który udostępniam na stronie www.tharptradertest.com(tylko po angielsku).

5. Czy są jakieś widoczne różnice pomiędzy stylem inwestowania kobiet i mężczyzn oraz pomiędzy błędami, jakie robią obie te grupy inwestorów?

Nie zauważyłem istotnych różnic. Spośród traderów będących w naszej bazie subskrybentów, na naszych warsztatach, czy też w naszym programie Super Trader, jedynie 10% to kobiety. Zresztą, podobna relacja kobiet do mężczyzn była widoczna na dwudniowej konferencji, w której uczestniczyłem w Warszawie parę lat temu. Zupełnie tego nie rozumiem, ponieważ kobiety radzą sobie w tradingu równie dobrze jak mężczyźni.

6. W książce "Czarodzieje rynku" wspomniał Pan, że uważa Pan pracę z daytraderami za szczególnie trudną. Czy psychologia inwestowania jest mniej ważna w przypadku daytraderów niż w przypadku inwestorów długoterminowych?

Ta informacja nie jest już aktualna. Gdy ta książka była pisana, a więc w późnych latach 80. XX w., prowizje były tak duże, że przetrwanie w daytradingu było bardzo wątpliwe. Teraz, gdy prowizje są niskie, daytrading to jedno z bezpieczniejszych miejsc na rynku. Psychologia odgrywa ogromną rolę w daytradingu. Ludzie na ogół popełniają błąd w 25% swoich transakcji, więc jeśli ktoś popełni błąd w 250 transakcjach na 1000, to rezultaty mogą być opłakane. Swoją drogą - należy pamiętać, że błąd robimy wtedy, gdy nie przestrzegamy swoich reguł. A jeśli nie masz żadnych reguł, to wszystko, co robisz, jest błędem.

7. Z jakimi problemami najczęściej zwracają się do Pana traderzy?

Zazwyczaj przychodzili do mnie ludzie, którzy nie umieli "pociągnąć za spust", czyli po prostu zrealizować danej transakcji - to były tego typu problemy. Jednak już nie zajmuję się konsultacjami indywidualnymi. Teraz działamy jako firma szkoleniowa, która daje traderom solidne podstawy, tak, aby mogli sami poradzić sobie z problemem czy przeszkodą, jaka ich spotka.

8. Słynny trader Ed Seykota powiedział: "Każdy wydobywa z rynku to, czego chce". Czy zgadza się Pan z tym stwierdzeniem? Czy traderzy zazwyczaj wiedzą, czego naprawdę chcą?

To, czego chcesz, jest często tym, co od siebie odpychasz; to, czemu się opierasz, uporczywie trwa; a to, o czym myślisz, wprowadzasz do swojego życia . Tak, zgadzam się z Edem w tej kwestii. To zjawisko zostało nazwane "prawem przyciągania" i zostało spopularyzowane przez Rhondę Byrne w książce "Sekret".

9. Czy jest prosta, ale efektywna metoda radzenia sobie ze stresem podczas tradingu? Jak traderzy mogą sobie radzić ze stresem?

Nasze cierpienie wynika z tego, że dajemy wiarę naszym wyobrażeniom. Dlatego zwykle polecam, jak to ujęła Byron Katie, aby przekonania te rozpatrywać stopniowo. Myślę, że opisuję to najlepiej w mojej najnowszej książce "Trading Beyond the Matrix".

Podam przykład. Gdy wykonujesz jakąś transakcję, to masz związane z nią myśli. Gdy tracisz pieniądze, w Twojej głowie może pojawić się myśl: "Nigdy nie będę dobrym traderem". Jeśli uwierzysz w tę myśl, to będziesz cierpieć. Jednak zamiast tego, zadaj sobie pytania:

1) Czy na pewno wiem, że ta myśl jest prawdziwa? (na ogół odpowiedź brzmi: "nie")

2) Co się stanie, jeśli uwierzę w tę myśl? Wymień około 5 rzeczy.

3) Kim będę, gdy pozbędę się tej myśli? Wymień około 5 rzeczy.

Jak odpowiesz na powyższe pytania, to zauważysz, na ile przydatne jest tkwiące w Tobie przekonanie. Jeśli nie jest pożyteczne, to powinieneś się go pozbyć i zastąpić je inną, bardziej pożyteczną myślą. Czasem jest to trudne, bo z danym przekonaniem może wiązać się wiele emocji. Jeśli tak jest, to trzeba popracować nad swoimi uczuciami, aby pozbyć się takiej myśli i zastąpić ją inną. Gdy już to zrobisz, zniknie Ci jeden powód do stresu.

10. Czy duma i pewność siebie pomagają, czy przeszkadzają w efektywnym tradingu?

To jest pytanie o poziom świadomości. David Hawkins w swojej pracy doktorskiej napisał, że ludzka świadomość może być sklasyfikowana w skali od 1 do 1000, gdzie 1000 to poziom osiągnięty przez Jezusa czy Buddę. Strach ma wartość 75 na tej skali, a chciwość - około 125. Według Hawkinsa, również duma ma raczej niski poziom na skali świadomości: jedynie 175 na skali do 1000 punktów. A ja nie sądzę, że ktokolwiek może być efektywny, dopóki nie podniesie swojego poziomu świadomości do co najmniej 350 punktów na tej skali, co jest poziomem akceptacji.

11. Wymyślił Pan swój autorski program Super Trader. Jak wielu traderów przeszło już ten kurs? Czy może Pan podać przykład transformacji, która zakończyła się sukcesem? A może spotkał Pan tradera, którego nie można było poddać takiej zmianie?

Program Super Trader zmienił się znacząco w ciągu ostatnich 20 lat. Obecnie cały program trwa 6 lat. W obecnej formie rozpoczęliśmy program 3 lata temu, ale ogólnie mamy już 7 absolwentów programu. Opisałem ich historie w książce "Trading Beyond the Matrix", którą polecam każdemu, kto chce aplikować do mojego programu. Wyszkoleni przeze mnie traderzy potrafią lepiej niż ja opowiedzieć swoje historie.

Thanh Nygen była pierwszą kobietą, która ukończyła mój program. W trakcie programu spędziła 6 miesięcy w Indiach, ucząc się medytacji. Gdy wróciła, potrafiła uzyskać stan umysłu, w którym myśli nie kołaczą jej się w głowie, lecz jest całkowicie spokojna. Dzięki temu mogła zobaczyć rynek takim, jakim on naprawdę był. Powiedziała, że zajęło jej zaledwie kilka miesięcy, by zapłacić za cały program, tradując w ten sposób. To jedynie skondensowana w kilku zdaniach wersja jej ciekawej historii - cała jest opisana w 16. Rozdziale książki "Trading Beyond the Matrix".

Jeśli chodzi o ostatnie pytanie: wiele osób nie ma wystarczającej motywacji, nie są wystarczająco skłonni do pracy nad sobą, albo pochylają się zbyt długo nad daną przeszkodą, zamiast ją ominąć i dążyć do celu, jakim jest bycie dobrym traderem. Gdyby nie te rzeczy, to każdy mógłby odnosić sukcesy jako trader. Niestety jednak, te rzeczy się zdarzają.



Van K. Tharp - trener tradingu i autor publikacji, rozpoznawany na całym świecie dzięki swoim książkowym bestsellerom i wyjątkowemu programowi szkoleniowemu Peak Performance Home Study Program, w którym uczestniczą traderzy i inwestorzy o różnym doświadczeniu. Dodatkowe informacje znajdują się na stronie www.vantharp.com, gdzie można również zapisać się na bezpłatny newsletter.