Koniec ery wahad這wc闚 - co da這 nam 30 lat prom闚 kosmicznych?

21 lipca 2011 roku z ostatniej misji powr鏂i ostatni wahad這wiec. To koniec ery kosmicznych prom闚, kt鏎a trwa豉 przez 30 lat.

Wahad這wce, czyli inaczej promy kosmiczne, przez 30 lat pe軟i造 rol "kosmicznego autobusu dostawczego", kt鏎y zaopatrywa Mi璠zynarodow Stacj Kosmiczn w niezb璠ne produkty oraz s逝篡 jako 鈔odek transportu dla zmieniaj帷ej si za這gi Stacji. Teraz jednak "era wahad這wc闚" dobieg豉 ju ko鎍a. Jednak sprowadzanie roli wahad這wc闚 wy陰cznie do funkcji "windy" by這by nadmiernym uproszczeniem. Co oznacza dla nas koniec misji prom闚 kosmicznych i co w豉軼iwie nam one da造?

Przede wszystkim umo磧iwi造 powstanie i utrzymanie jednego z najwa積iejszych eksperyment闚 naukowych ostatnich lat - Mi璠zynarodowej stacji Kosmicznej. Dzi瘯i wahad這wcom mogli鄉y si przekona, jak ludzie (i 篡we organizmy w og鏊e) znosz podr騜e kosmiczne. Przekonali鄉y si tak瞠, jakie warunki musz zosta spe軟ione, aby grupa os鏏 z r騜nych kraj闚 razem czas na przestrzeni por闚nywalnej do boiska do pi趾i no積ej (wymiary Mi璠zynarodowej Stacji Kosmicznej w 2009 roku wynosi造 108,5m x 72,8m; od tamtej pory ISS zosta jeszcze rozbudowany). Ale po kolei.

Kr鏒ka historia prom闚 kosmicznych

Wahad這wce powsta造 na pocz徠ku lat '80. Najwi瘯sz zalet prom闚 kosmicznych by豉 mo磧iwo嗆 ich ponownego wykorzystania. Przypomnijmy, 瞠 pierwszym promem by wahad這wiec o znajomej nazwie Enterprise. Zosta tak nazwany, by uhonorowa s造nny statek z kultowego serialu SF pt. Star Trek. Ale by to egzemplarz testowy.
Faktycznie do u篡tku wprowadzono 5 wahad這wc闚: Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis oraz Endeavour. Jakie by造 najwa積iejsze wydarzenia w historii misji wahad這wc闚?

1981 - w przestrze kosmiczn wyniesiony zosta pierwszy wahad這wiec - Columbia.

1983 - pierwszy raz w przestrze kosmiczn wys豉ne zosta這 kosmiczne laboratorium - Spacelab.

1986 - prom Challenger uleg zniszczeniu podczas startu

1989 - pierwsza sonda mi璠zyplanetarna wyniesiona zosta豉 na pok豉dzie wahad這wca - chodzi o sond Galileo, wystrzelon w kierunku Jowisza.

1990 - na orbicie umieszczony zosta teleskop Hubble, wyniesiony w przestrze przez wahad這wiec

1998 - wahad這wiec wyni鏀 na orbit pierwszy modu Mi璠zynarodowej Stacji Kosmicznej

2003 - prom kosmiczny Columbia sp這n掖 podczas wchodzenia w ziemsk atmosfer, ca豉 za這ga zgin窸a

2011 - ostatnia misja wahad這wca Atlantis, koniec ery prom闚 kosmicznych

Co da造 nam misje wahad這wc闚?

Wahad這wiec, fot. J. Sosnowska

Najwa積iejszym osi庵ni璚iem misji wahad這wc闚 jest powstanie Mi璠zynarodowej Stacji Kosmicznej. Potwierdza to Krzysztof Kanawka z serwisu Kosmonauta.net:

[Mi璠zynarodowa Stacja Kosmiczna, ISS - przyp. red.] to pot篹ne laboratorium, kt鏎e b璠zie dzia豉 przynajmniej do 2020 roku i jest bardzo prawdopodobne, 瞠 si znacz帷o przyczyni do rozwoju nauki, techniki i wsp馧pracy mi璠zynarodowej. ISS by豉 tak zaprojektowana, 瞠 modu造 w ameryka雟kiej cz窷ci mia造 wynosi w豉郾ie wahad這wce w swojej 豉downi. Bez nich ISS w takiej formie jak obecna zwyczajnie by nie mog豉 istnie.

Mi璠zynarodowa Stacja Kosmiczna to zdecydowanie najwa積iejsze osi庵ni璚ie, kt鏎e powsta這 dzi瘯i misjom wahad這wc闚. To jednak nie wszystko. Promy kosmiczne wynosi造 na orbit tak瞠 specjalne laboratorium kosmiczne, w kt鏎ym przeprowadzano eksperymenty dotycz帷e przede wszystkim mikrograwitacji. Krzysztof Kanawka zauwa瘸, 瞠

W czasach, gdy stacja kosmiczna jeszcze nie istnia豉 (w latach 80' czy 90') takie misje by造 bardzo wa積e.

Laboratorium kosmiczne s逝篡這 jednak wy陰cznie celom naukowym. Misje wahad這wc闚 za przyczyni造 si tak瞠 do rozwi您a praktycznych.

Przyk豉dowo ju w latach 80. niekt鏎e technologie z programu STS wykorzystano w medycynie - np pompa DeBakey VAD albo urz康zenie niszcz帷e mini przeciwpiechotne firmy Thiokol. Do tego dochodz nowe detektory, systemy monitoringu czy automatycznej odpowiedzi. S to zdobycze bezpo鈔ednio zwi您ane z programem STS - tych, kt鏎e w nim lecia造 jako 豉dunek (np eksperymenty) jest znacznie wi璚ej

t逝maczy Kanawka.

Pompa DeBakey'a znalaz豉 zastosowanie w sztucznych sercach. Jak powsta豉? Dr Michael E. DeBakey, kardiochirurg, stwierdzi, 瞠 male鎥ich rozmiar闚 pompa paliwowa wykorzystywana w wahad這wcach mo瞠 znale潭 zastosowanie tak瞠 w medycynie. Pompa z prom闚 kosmicznych mia豉 ok. 2,5 cm 鈔ednicy i wa篡豉 zaledwie 100 g. Wa積e jest to, 瞠 jedynie jeden element urz康zenia by ruchomy. Maszyny do dializy tak瞠 inspirowane by造 urz康zeniami instalowanymi pierwotnie w wahad這wcach. A konkretnie - wykorzystano rozwi您anie zastosowane w toaletach na promach kosmicznych, kt鏐 wprowadzaj wod do ponownego obiegu.

Co opr鏂z tego znalaz這 zastosowanie w naszym codziennym 篡ciu? Czujniki gazu i dymu, kt鏎e pierwotnie instalowane by造 w豉郾ie w wahad這wcach. Urz康zenia te pojawi造 si w promach kosmicznych, poniewa mog這 w nich doj嗆 do niekontrolowanego wycieku, zagra瘸j帷ego bezpiecze雟twu ca貫j misji.

Wahad這wce przyczyni造 si tak瞠 do rozwoju technologii bezprzewodowych. Tak, na przyk豉d s逝chawki bluetooth trafi造 do u篡tku, poniewa sprawdza造 si w komunikacji astronaut闚 na orbicie. To zreszt nie wszystkie rozwi您ania NASA, kt鏎e wykorzystujemy w codziennym 篡ciu. O pozosta造ch piszemy w osobnym tek軼ie.

Misje wahad這wc闚 - ca趾owity sukces?

Sala kontroli lot闚 NASA tu przed l康owaniem ostatniego wahad這wca

Nigdy nie jest do ko鎍a r騜owo. Wahad這wce mia造 pe軟i funkcj bezpiecznych i tanich 鈔odk闚 transportu, kt鏎e cz瘰to mia造by podr騜owa do i z Mi璠zynarodowej Stacji Kosmicznej. Czy cel ten zosta osi庵ni皻y? Nie do ko鎍a. Krzysztof Kanawka z serwisu Kosmonauta.net t逝maczy, 瞠

(...) w fazie projektowania prom闚 w latach 70. dokonano kilku daleko id帷ych kompromis闚 (w celu obni瞠nia koszt闚), kt鏎e zawa篡造 potem na kszta販ie programu STS. Zamiast taniego, bezpiecznego i masowego 鈔odka transportu powsta drogi program o ograniczonych mo磧iwo軼iach i ni窺zym poziomie bezpiecze雟twa, kt鏎ych skutkiem by造 dwie katastrofy i 14 ofiar w ludziach. Za這瞠nia pocz徠kowe m闚i造 nawet o 55 lotach rocznie wykonywanych przez wahad這wce, z kt鏎ych ka盥y mia sp璠za jedynie oko這 2 tygodni na przygotowaniach do kolejnego lotu. Tak si nie sta這 - maksymalnie w kosmos w jednym roku (1985) polecia這 9 misji. Rok p騧niej mia這 by ich 15. - to "gonienie" (w skr鏂ie i uproszczeniu) za ilo軼i misji sko鎍zy這 si katastrof promu Challenger 28 stycznia 1986 roku.

G堯wnym problemem okaza造 si by - jak zwykle - pieni康ze. Bud瞠t NASA, cho spory, musia wystarczy zar闚no na finansowanie eksperyment闚 naukowych, jak i utrzymanie wahad這wc闚 w dobrym stanie (podczas startu promu kosmicznego uruchamianych jest a 2,5 miliona ruchomych element闚!), oraz op豉cenie pot篹nej ekipy ludzi. Kanawka dodaje, 瞠

W 2006 roku w programie STS pracowa這 陰cznie oko這 16 tysi璚y ludzi - wprawdzie mniej ni w programie Apollo - lecz wci捫 du穎. Ta du瘸 ekipa generowa豉 du瞠 koszty sta貫 - niezale積ie czy prom polecia raz czy pi耩 razy rocznie - ka盥ego miesi帷a NASA musia豉 wydawa nawet i 200 mln dolar闚 na koszty sta貫. Dlatego te obecnie rozwijane programy za這gowe charakteryzuj si prostot - tak aby ograniczy te koszty. (...) Koszty programu STS by造 na tyle du瞠 (szczeg鏊nie po katastrofie promu Columbia w 2003 roku), 瞠 wszelkie prace nad nast瘼cami prom闚 (a by這 kilka takich!) ko鎍zy造 si stosunkowo szybko - cz窷ciowo lub g堯wnie z uwagi na problemy bud瞠towe.

Ostateczne zako鎍zenie misji wahad這wc闚 oznacza, 瞠 dop鏦i nie powstan "nast瘼cy wahad這wc闚" Stany Zjednoczone b璠 musia造 korzysta z rosyjskich sojuz闚, by dotrze do Mi璠zynarodowej Stacji Kosmicznej.

Co po wahad這wcach?

NASA

Co b璠zie potem? NASA og這si豉 nowy projekt - Systemy Komercyjnego Transportu Orbitalnego. Przeznaczony jest dla firm, kt鏎e chc otrzyma dotacj na zaprojektowanie komercyjnego 鈔odka transportu. W drugiej edycji przeznaczono na to 270 milion闚 dolar闚, w pierwszej przyznano w sumie ok. 50 milion闚. Na razie NASA wskaza豉 4 firmy, kt鏎e maj szans podzieli mi璠zy siebie te pieni康ze. Zobaczmy, czym by mo瞠 kiedy przyjdzie polecie nam w kosmos. Wi璚ej na ten temat przeczytacie w tek軼ie Cztery pierwsze projekty nast瘼c闚 wahad這wc闚.

Promy kosmiczne nie spe軟i造 do ko鎍a pok豉danych w ich nadziei. Ale bagatelizowanie ich 30 letniej historii oznacza這by zignorowanie wszystkich wynalazk闚, do kt鏎ych przyczyni造 si misje wahad這wc闚, a przede wszystkim - zignorowanie osi庵ni璚ia, jakim jest ISS. Kanawka zauwa瘸, 瞠

Wcze郾iej nie istnia 瘸den taki pojazd o takich mo磧iwo軼iach (wynoszenie czterech, sze軼iu czy o鄉iu os鏏 jednocze郾ie wraz z 20 tonami 豉dunku) - pewnie d逝go podobny pojazd nie powstanie. Dzi瘯i promowi kosmicznemu mamy w tej chwili na orbicie Mi璠zynarodow Stacj Kosmiczn - czy w innej formie mog豉by ona istnie? Mo磧iwe, lecz mog豉by ona by znacznie mniejsza i o mniejszych mo磧iwo軼iach. Zatem trzy dekady ery wahad這wc闚 to z pewno軼i wa積y okres w erze kosmicznej - okres o nie do ko鎍a zrealizowanych celach. Ale przynajmniej ze swoistym "dziedzictwem", kt鏎e przynajmniej do 2020 roku b璠zie na orbicie - Mi璠zynarodowej Stacji Kosmicznej, na kt鏎ej od ponad 10 lat cz這wiek stale przebywa.

Przeczytaj tak瞠:

Boeing CST-100 Co po promach kosmicznych? Cztery pierwsze projekty
Technologie prosto z kosmosu
ISS w 2011 roku Historia stacji kosmicznych - od pomys逝 do realizacji
NASA MPCV Zobacz imponuj帷ego nast瘼c misji prom闚 kosmicznych
sts-135, nasa, wahad這wiec Cel i za這瞠nia ostatniej misji wahad這wc闚
Wi璚ej o:
Komentarze (27)
Koniec ery wahad這wc闚 - co da這 nam 30 lat prom闚 kosmicznych?
Zaloguj si
  • david5555

    Oceniono 13 razy 5

    .

    ...
    ..
    .WIELKI SZACUN DLA LUDZI KT紑ZY SI癿AJ GWIAZD a nie , tak jak Polska-40milionowy nar鏚 , zajmuje si na codzie tym co mamrocze psychopatyczny Kieszonkowy Napoleon

    ..

    .

    .

  • mwookash

    Oceniono 6 razy 4

    "1986 - prom Challenger zosta zniszczony podczas startu"

    kto to w og鏊e czyta po napisaniu?

  • w.i.l

    Oceniono 5 razy 3

    No to teraz Rosjanie maj monopol na transport kosmiczny.
    Wahad這wce okaza造 si za drogie.

  • tstawiu

    Oceniono 2 razy 2

    @boni.m
    >Ten lot to takze koniec NASA i poczatek konca amerykanskiego programu kosmicznego, >ktory mial sens tylko w realiach Zimnej Wojny...
    tak samo m闚iono gdy USA wesz這 w 6-cioletni przerwe w lotach za這gowych mi璠zy programem apollo a wahad這wc闚(1975-81).O dziwo 瘸den "koniec" nie nast徙i...

  • domingo.3

    Oceniono 4 razy 2

    Nawet je郵i program wahad這wc闚 nie zako鎍zy si ca趾owitym sukcesem, to da bardzo cenne do鈍iadczenia na przysz這嗆.

  • blue911

    Oceniono 1 raz 1

    Koniec (jak narazie) amerykanskich marzen o militaryzacji kosmosu i zniewalania narodow oraz ich calkowitego podporzadkowywania za pomoca Cerberow z Wszechswiata. Na szczescie nie udal sie projekt "jedynego mocarstwa" planowany przez neokonow. Ale to mala pociecha - na pewno juz bandyckie glowy pracuja nad innym,bardziej perfidnym sposobem zniewolenia mas i dojenia ludzi do granic wytrzymalosci. A potem zbiorowej ucieczki do innej galaktyki po calkowitym spladrowaniu Ziemi.

  • bumcykcyk76

    Oceniono 1 raz 1

    疾by zbudowa co na miar Entka czy teleportu, musz si za to wzi望 Chiny, bo je郵i wierzy mediom, USA jest bankrutem (zachcia這 im si kosztownych wojenek w piaskownicach to teraz maj).

  • turbo-liberal

    Oceniono 1 raz 1

    To nie wahad這wce by造 za drogie. To po prostu USA jest bankrutem.

  • gary84

    Oceniono 1 raz 1

    Ja tam jestem ciekawy czym USA naprawde dysponuje na dzie dzisiejszy.... A co jest sprytnie ukrywane jako UFO ....
    Wed逝g mnie oni JU dysponuj nast瘼n generacj statk闚 kosmicznych (i nie chodzi mi tu o jakie SF typu loty poza uk豉dem s這necznym czy szybki wyskok na Jupitera).
    Najpewniej doszli znacznie dalej ni si przyznaj oficjalnie je郵i chodzi o silniki impulsowe.
    疾 wspomne Projekt Aurora czy te dziwne statki widziane dziwnym trafem w okolicach lotnisk eksperymentalnych zwi您anych ze Skunk Works (wydzia rozwojowy zak豉d闚 Lockheed Martin odpowiedzialny m.in. za takie legendy jak F117 czy SR-71) - kt鏎e bardzo szybko by造 przezywane UFO i r闚nie szybko dementowane przez armie....Bardzo wygodna taktyka tworzenia plotek.....
    A trzeba wspomniec 瞠 wprawe w tworzeniu plotek, 3 warstwowych plotek itp to oni maj - w ko鎍u testy, loty pr鏏ne F117 by utrzymywany w tajemnicy przez kilka lat - a盥o u篡cia w faktycznych naotach. A SR-71 mimo wykonywania misji (szpiegowskich) by tajemnic skutecznie skrywan przez lat ponad 10......

    Tote tylko pozostaje czekac - co tym razem nam poka膨....

Aby oceni zaloguj si lub zarejestrujX