Podsumowanie roku 2011: świat

Jak co roku na łamach serwisu Kosmonauta.net publikujemy podsumowanie wydarzeń astronautycznych dla świata oraz Polski. Po podsumowaniach zaprezentujemy prognozę na 2012 rok.

Kończący się rok to okazja do dokonania podsumowań i porównania ich z zeszłorocznymi prognozami. Co ważnego wydarzyło się w 2011 roku? Oto nasze podsumowanie.

1. Koniec programu STS

Po trzydziestu jeden latach w lipcu tego roku nastąpił koniec programu amerykańskich wahadłowców (STS). W tę ostatnią misję promów, STS-135, wyruszył wahadłowiec Atlantis. Misja zakończyła się 21 lipca 2011 roku, w 42. rocznicę pierwszego załogowego lądowania na Księżycu. Następnie rozpoczął się proces wycofywania wahadłowców ze służby, a rolę (jedynego) transportu ludzi na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) powierzono rosyjskiemu pojazdowi Sojuz.

Warto tu dodać, że w trakcie misji STS-134 doszło do unikalnej sesji zdjęciowej promu kosmicznego i ISS. Symbol astronautyki załogowej ostatnich trzech dekad - prom kosmiczny - na tych zdjęciach i nagraniach został przedstawiony z obecnym symbolem - Międzynarodową Stacją Kosmiczną.

2. Nowe pojazdy załogowe? Kiedy?

Wraz z końcem programu STS częściej pojawiało się pytanie kiedy Amerykanie ponownie polecą w kosmos na pokładzie własnych pojazdów. W tej chwili kilka firm prywatnych (w ramach programu CCDev) pracuje nad własnymi konstrukcjami, zaś NASA (oraz Lockheed Martin) pracuje nad kapsułą MPCV Orion. W listopadzie 2011 roku nastąpiło zatwierdzenie pierwszego bezzałogowego testu kapsuły MPCV Orion. Ta misja będzie się nazywać Exploration Test Flight-1 (EFT-1) i powinna odbyć się w 2014 roku.

3. NASA prezentuje rakietę SLS oraz kierunki eksploracji załogowej

14 września 2011 roku na specjalnej konferencji NASA zaprezentowała formalną postać nowej ciężkiej rakiety nośnej w ramach architektury SLS (Space Launch System). Dzięki tej rakiecie NASA będzie zdolna wykonywać loty załogowe poza niską orbitę wokółziemską w ramach strategii Flexible Path. Pierwszy lot testowy (bezzałogowy) powinien nastąpić pod koniec 2017 roku. Następny lot tej rakiety powinien być załogowy i być może odbędzie się już w 2018 roku. Będzie to początek programu eksploracyjnego Flexible Path, który docelowo powinien zaprowadzić człowieka na planetę Mars w okolicach 2040. roku. Jakie loty nastąpią pomiędzy tymi datami? W tej chwili trwa dyskusja na temat dwóch koncepcji lotów - Lunar First i Asteroid First.

4. Misje bezzałogowe

Rok 2011 należał do misji bezzałogowych. Sonda Dawn dotarła do planetoidy Westa, a MESSENGER wszedł na orbitę Merkurego. W lutym tego roku sonda Stardust przeleciała koło komety Tempel 1, która w 2005 roku została "zbombardowana" przez sondę Deep Impact. Misja sondy Stardust została zakończona pod koniec marca 2011 roku. W sierpniu wystartowała sonda Juno, która w 2016 roku dotrze do celu wyprawy - Jowisza. Pod koniec listopada 2011 roku nastąpił start misji Mars Science Laboratory (Curiosity), która w przyszłym roku powinna wylądować wewnątrz marsjańskiego krateru Gale.

W sierpniu tego roku, po trzech latach podróży, łazik Opportunity dotarł do krateru Endeavour - od formacji zwanej Cape York rozpoczęła się eksploracja tego krateru. Warto tu dodać, że NASA w maju tego roku wybrała do realizacji misję OSIRIS-REx. Start tej bezzałogowej wyprawy powinien nastąpić w 2016 roku. Celem OSIRIS-REx będzie zebranie około 60 gramów próbek z powierzchni planetoidy 1999 RQ36.

5. Niepowodzenia

W 2011 roku wydarzyły się także dość poważne niepowodzenia, które miały duże znaczenie dla astronautyki. 4 marca tego roku nastąpił nieudany lot rakiety Taurus XL z sondą Glory na pokładzie. Był to kolejny cios dla amerykańskiej firmy Orbital, która dwa lata wcześniej w podobnych okolicznościach utraciła innego ważnego satelitę, OCO-2. Między innymi dlatego Orbital zadecydował o zmianie nazwy innej swojej rakiety Taurus II na Antares. Także Chińczycy zaliczyli rakietowe niepowodzenie - 18 sierpnia nastąpił nieudany start rakiety CZ-2C, która rozbiła się wskutek nieprawidłowej pracy systemu silników korekcyjnych drugiego stopnia.

Nie był to udany rok dla rosyjskiej astronautyki. Wydarzyło się kilka poważnych awarii/katastrof rakiet nośnych lub górnych stopni, które stawiają pod znakiem zapytania niezawodność różnych rosyjskich systemów. 24 sierpnia nastąpiła awaria górnego stopnia rakiety Sojuz-U podczas wynoszenia bezzałogowego statku zaopatrzeniowego Progress M-12M. Spowodowało to duże zamieszanie wokół prac na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) - rozważano nawet opcję czasowego opuszczenia Stacji przez załogę ludzką. Na szczęście wykazano, że za awarią stał błąd w produkcji, a nie w konstrukcji i po październikowym starcie pojazdu Progress M-13M, a następnie listopadowym starcie kapsuły Sojuz TMA-22, ISS nie została opuszczona.

Następnie 8 listopada tego roku nastąpił start rosyjskiej misji Fobos-Grunt oraz chińskiej Yinghuo-1, na pokładzie której znajduje się polski instrument CHOMIK. Niestety, sonda utknęła na orbicie wokółziemskiej, a kolejne próby kontaktu nie przyniosły żadnych rezultatów. Prawdopodobnie w styczniu 2012 roku obie sondy, aktualnie złączone ze sobą, spłoną w atmosferze.

Ostatni nieudany rosyjski start zdarzył się kilkadziesiąt godzin temu. Rakieta Sojuz-2.1b wystartowała 23 grudnia, jednak w 421 sekundzie lotu doszło do przerwania lotu. Satelita umieszczony na tej rakiecie został utracony.

6. Rok głośnych deorbitacji

Każdego roku kilkanaście mniejszych i większych sztucznych obiektów wchodzi w sposób niekontrolowany w atmosferę Ziemi. W 2011 roku dwa z takich wydarzeń zwróciły większą uwagę na całym świecie - nie tylko wśród specjalistów. 24 września doszło do deorbitacji satelity UARS, a 23 października w atmosferę weszła sonda ROSAT. Oba satelity nie wywołały żadnych zniszczeń - spadły nad oceanami - ale wykazały, że problem niekontrolowanego spadku większych obiektów z orbity staje się coraz poważniejszy.

7. Koniec rozbudowy ISS

W 2011 roku ukończono budowę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. W trakcie misji STS-133 dostarczono na Stację moduł PMM, pełniącego rolę orbitalnego magazynu. W trakcie kolejnej wyprawy, STS-134, na ISS dostarczono ważny instrument naukowy AMS-02, który szybko rozpoczął zbieranie danych naukowych. To były prawdopodobnie jedne z ostatnich modułów, jakie zainstalowano na ISS - kolejny (rosyjski Nauka) powinien dotrzeć na Stację najwcześniej w 2013 roku, choć ta data wciąż ulega opóźnieniu.

8. Tiangong-1 i Shenzhou-8

W 2011 roku Chiny umieściły na orbicie swój pierwszy moduł orbitalny Tiangong-1, co nastąpiło pod koniec września 2011 roku. Do tego modułu w listopadzie przycumowała (bezzałogowa) kapsuła Shenzhou-8. Był to test generalny przed spodziewaną na 2012 rok misją załogową Shenzhou-9, w trakcie której na pokład Tiangong-1 prawdopodobnie wejdą tajkonauci.

9. Egzoplanetarny rok

Ten rok z pewnością należał do badań egzoplanet. Spośród setek nowych planet pozasłonecznych na szczególne wyróżnienie zasługują małe obiekty: HD 85512 b, Kepler-22 b, Gliese 581d oraz Gliese 667C c. Spośród znanych egzoplanet są to najlepsze miejsca do zaistnienia warunków odpowiednich do powstania życia w formie, jaką znamy. Jednocześnie wykazano, że Gliese 581g nie istnieje. Sonda Kepler przesłała dane o tysiącach kandydatów na planety pozasłoneczne, wśród których jest wiele obiektów skalistych. Powstał nawet pierwszy katalog egzoplanet teoretycznie zdatnych do życia.

Rok 2011 obfitował w ważne wydarzenia astronautyczne, z których wiele miało i będzie mieć wpływ na kształt i rozwój tej dziedziny nauki i techniki w najbliższych latach. Z pewnością, ze względu na zakończenie programu STS, był to w pewnym sensie, rok przełomowy.

Dyskusja na temat podsumowania roku 2011 toczy się w wątku na Polskim Forum Astronautycznym.

Kosmonauta.net

Więcej o: