6 przypadkowych wynalazków, które odmieniły świat

Thomas Edison pracując nad żarówką musiał przeprowadzić tysiące prób. Jego wynalazek był wynikiem żmudnej pracy. Wiele innych odkryć, które zmieniły losy ludzkości, nie wymagało tak wielkiej determinacji. Wystarczyło po prostu trochę szczęścia. Co odkryto i stworzono przypadkiem? Całkiem sporo.
artystyczna wizja Cygnus X-1 artystyczna wizja Cygnus X-1 fot. Chandra X-Ray Observatory, NASA

Tajemnicze promieniowanie

Jednym z najważniejszych "przypadkowych odkryć" jest wykrycie promieniowania X. Nastąpiło to w roku 1895, kiedy to Wilhelm Roentgen, niemiecki fizyk, przeprowadzał doświadczenia związane z promieniowaniem katodowym. Można je wykryć kiedy w umieścimy w rurze próżniowej dwie elektrody i podłączymy do nich prąd. Elektrony przesuwające się z katody do anody napotykają na umieszczoną w rurze przerwę, którą wydostają się na zewnątrz. To właśnie promieniowanie katodowe.

Roentgen chciał ustalić, czy promieniowanie wydostanie się nie tylko przez szczelinę w rurze, ale i przez samą rurę. Owinął więc ją papierem. Po podłączeniu napięcia... niczego by nie zauważył, gdyby nie przypadek.

W pobliżu rury znajdował się papier pokryty światłoczułym platynocyjankiem baru. Kiedy przez rurę próżniową przepuszczano prąd papier świecił. Roentgen doszedł do wniosku, że efekt musiał być spowodowany czymś innym niż promieniowanie katodowe. Fizyk szybko doszedł do wniosku, że tajemnicze promieniowanie przenika niektóre przedmioty. Roentgen próbował zasłonić światłoczuły papier drewnem, książką, a nawet kartami do gry.

Przerażona żona

Roentgen zdecydował się na dość odważny eksperyment - opracowaną przez siebie metodą wykonał zdjęcie dłoni swojej żony. Okazało się, że promieniowanie przenika przez tkanki miękkie, zatrzymuje je metal i kości. W ten sposób odkryto metodę na zaglądanie do ludzkich ciał, która jest wykorzystywana do dziś.

Żona niemieckiego fizyka nie była jednak zachwycona tym, co zobaczyła na zdjęciu. Z wrażenia niemal zemdlała i wykrzyknęła:

"Właśnie zobaczyłam własną śmierć!"

Dlaczego nazywają się "promieniami X"? Roentgen nie miał po prostu pojęcia skąd się bierze i jak je nazwać.

Dziś promieniowanie rentgenowskie pozwala nam również badać kosmos. Pomaga m.in. wykrywać czarne dziury.

Patelnia teflonowa Patelnia teflonowa Fot. MdeVicente Wikimedia

Smażysz dzięki przypadkowi

Teflon, powłoka wykorzystywana między innymi do zabezpieczania patelni, został odkryty przypadkowo. Roy Plunkett, odkrywca substancji, pracował nad stworzeniem substancji chłodzącej do lodówek. Zmieszał dwa gazy i zostawił w chłodni na noc. Rano zorientował się, że ścianki pojemnika pokryła tajemnicza warstwa.

Okazał się nią Poli(tetrafluoroetylen) (Teflon jest zastrzeżoną nazwą handlową). To syntetyczny polimer. Ma dwie ciekawe cechy: jest niezwykle odporny na wysokie temperatury (topi się w 327 stopniach Celsjusza), a jednocześnie jest odporny na "przyleganie" innych substancji.

Teflon nie stworzono w NASA

Jednym z mitów, z którymi można się spotkać jest to, że teflon, to technologia kosmiczna, stworzona w NASA. Miałaby trafić do "świata cywilnego" tak jak GPS - wynalazek wojskowych. To nieprawda. NASA korzystała z teflonu z uwagi na jego dobre właściwości smarujące. Teflon wykorzystywano w programie Apollo, jednak NASA nie miała nic wspólnego z jego odkryciem.

shutterstock shutterstock shutterstock

Stal nierdzewna i... broń

Pod koniec XIX w.odkryto, że połączenie żelaza i chromu sprawia, że przedmioty wykonane z takiego stopu są odporne na działanie kwaśnych substancji. Dopiero w roku 1913 Harry Brearley, metalurg pracujący dla niewielkiego warsztatu rusznikarskiego, odkrył jeszcze doskonalsze połączenie substancji. Żelazo, węgiel oraz chrom połączone razem sprawiły, że metalowe przedmioty nie rdzewiały.

Odkrycia nie wykorzystano jednak do produkcji broni a... sztućców. Dziś stal nierdzewna wykorzystywana jest do produkcji cystern, naczyń, narzędzi chirurgicznych, konstrukcji.

Bakelitowa obudowa telefonu Bakelitowa obudowa telefonu Fot.Wikipedia

Bakelit czyli plastik

W 1907 roku belgijski wynalazca i przedsiębiorca, Leo Baekeland, szukał alternatywy dla szelaku. To żywica wytwarzana z wydzieliny czerwców, owadów z rodziny pluskwiaków.

Szukając alternatywy Baekeland połączył fenol i formaldehyd - dwie substancje organiczne. Eksperymentując z proporcjami i temperaturą odkrył, że połączone substancje tworzą coś dotąd nieznanego.

Materiał dawał się formować, jednocześnie był odporny na ogień, nie rozpuszczał się. Był pierwszy produktem, który potocznie można by nazwać plastikiem. Bakelit przez długie lata wykorzystywano w przemyśle do tworzenia obudów różnych urządzeń takich jak radia, suszarki, telewizory etc.

Bezpośrednimi "następcami" bakelitu są m.in.. pleksiglas, poliester, winyl, nylon, poliuretan, poliwęglan.

Prezent pod choinkę dla dziewczynki Prezent pod choinkę dla dziewczynki PlayDoh, Tort urodzinowy - 139 zł

Play-Doh

Jedna z najbardziej uwielbianych zabawek świata - masa o handlowej nazwie Play-Doh powstała przypadkiem.

Kiedyś domy ogrzewało się piecami węglowymi. Efektem ubocznym była wszechobecna sadza, która - trudno znaleźć inne słowo - osadzała się na papierowych tapetach. Firma Noah and Joseph McVicker of Kutol Products stworzyła substancję, którą tę sadzę można było zbierać. Do ciastowatej powierzchni sadza przylegała bez problemu nie brudząc tapety.

W latach pięćdziesiątych piece węglowe zastąpiono gazowymi, a firma McVickerów niemal upadła.

Przypadkiem siostra przedsiębiorcy była nauczycielką. Produkowaną przez niego masę do czyszczenia tapet stosowała w podczas zajęć. Dzieci uwielbiały tworzyć z niej różne postaci, modele. McVickerow wpadł więc na pomysł: trzeba to sprzedawać jako zabawkę.

Tak narodziłą się modelina Play-Doh.

Fot. Kokuyo S&T Fot. Kokuyo S&T Znikający klej

Zbyt kleisty klej

Produkt znany pod nazwą Superglue również odkryto przypadkiem. Jego odkrywcą był Harry Coover pracujący dla Eastman-Kodak. Próbował wykorzystać cyjanoakryl do produkcji celowników do broni. Kleistość substancji denerwowała jednak wynalazcę. Porzucił swój wynalazek, by wrócić do niego w roku 1951, by wykorzystać go do produkcji silników - lepkość znów okazała się problemem.

W myśl powiedzenia "najciemniej pod latarnią" Coover próbował różnych zastosowań swojej substancji. Czego by jednak nie wymyślił nie umiał osiągnąć celu. Miał za to całe stosy przedmiotów na trwale połączonych ze sobą.

Moment olśnienia i... cyjanoakryl stał się superklejem. Chociaż był nim od początku...

Te wynalazki na pewno nie powstały przypadkiem. Japonia... i wszystko jasne.

Nie tylko Dyson jest wielkim innowatorem. Sprawdź kto jeszcze.

Źródło zestawienia i danych: CSmonitor.

Więcej o:
Komentarze (18)
6 przypadkowych wynalazków, które odmieniły świat
Zaloguj się
  • rj

    Oceniono 31 razy 31

    Jak można opisywać zjawiska fizyczne kompletnie ich nie rozumiejąc?
    Co oznacza stwierdzenie "umieszczoną w rurze przerwę" i w dodatku w rurze próżniowej?

  • taglinda

    Oceniono 27 razy 25

    "Można je wykryć kiedy w umieścimy w rurze próżniowej dwie elektrody i podłączymy do nich prąd. Elektrony przesuwające się z katody do anody napotykają na umieszczoną w rurze przerwę, którą wydostają się na zewnątrz. To właśnie promieniowanie katodowe."

    czy ktoś to może przetłumaczyć na język polski?

  • leszkus18

    Oceniono 11 razy 9

    Czytałem opinie mniej hagiograficznych biografów Edisona, że gdyby tenże chodził do szkoły, to nie dokonywał by wielu niepotrzebnych prób, dających się przewidzieć przy jakim takim wykształceniu szkolnym. Metoda prób i błędów przy projektowaniu żarówki okazała się niepotrzebnie długa i żmudna. Dobrym pomysłem było wynalezienie gwintu cokołu żarówki (np E-14, czy E-27). Przebłyskiem geniuszu była umiejętność tworzenia zespołów badawczych i wdrażania pomysłów do praktyki.

  • a_chacun_son_paradis

    Oceniono 17 razy 7

    Kędzierski! Po słownik marsz!

  • Oceniono 6 razy 6

    Niezależnie od nich w kwietniu 1887 roku Nikola Tesla rozpoczął badania nad tym samym zagadnieniem. Eksperymentował z wysokimi napięciami i lampami próżniowymi. Opublikował on wiele technicznych prac nad udoskonalonymi lampami z jedną elektrodą. W 1897 roku wygłosił na ten temat odczyt przed New York Academy of Sciences. Nikola Tesla potrafił wytworzyć na tyle silne promieniowanie katodowe, że udało mu się zaobserwować jego negatywny wpływ na istoty żywe. W 1892 roku zdał sobie sprawę, że promienie katodowe mogą służyć do obserwacji wnętrza ciała człowieka i wykonał szereg fotografii. Jednak nie opublikował tych wyników, za to wysyłał zdjęcia do Wilhelma Röntgena.

  • ceramiczne_plecki

    Oceniono 3 razy 3

    Rzuciłem tylko okiem na "artykuł" i zobaczyłem tytuł:

    "Bakielit czyli plastik"

    Co to jest "bakielit"? Mnie tam podkreśla na czerwono :)
    A za słowo "plastik" można zostać wyrzuconym z wykładu na uczelni technicznej.
    Myślę, że w ogólniaku czy innym techniku też nie używają słowa "plastik"
    Ciekawe jaką szkołę pan redaktor Robert Kędzierski skończył. Wyższej to raczej nie :)

  • kornel-1

    Oceniono 2 razy 2

    Kędzierski woli przepisać opisy odkryć lub wynalazków z sieci niż samodzielnie myśleć. Przykładem może być włączenie do listy PRZYPADKOWYCH wynalazków bakelitu.

    Dla osoby, której nieobce jest logiczne myślenie, jest jasne, że działania podjęte przez chemika w celu uzyskania nowego produktu były zamierzone i celowe:
    "Szukając alternatywy [dla szelaku] Baekeland połączył fenol i formaldehyd - dwie substancje organiczne. Eksperymentując z proporcjami i temperaturą odkrył, że połączone substancje tworzą coś dotąd nieznanego.'

    Z punktu widzenia nauki nie ma tu mowy o jakimś przypadkowym odkryciu. Była to przeprowadzona w sposób celowy reakcja chemiczna.

    Innym przykładem talentu Kędzierskiego w zawodach Ctrl-C, Ctrl-P jest przepisywanie z internetu niepoprawnej nazwy platynocyjanek baru dla Ba[Pt(CN)4)] zamiast tetracyjanoplatynian baru.

  • lokator

    Oceniono 1 raz 1

    >>> Wilhelm Roentgen, niemiecki fizyk, przeprowadzał doświadczenia związane z promieniowaniem katodowym. Można je wykryć kiedy w umieścimy w rurze próżniowej dwie elektrody i podłączymy do nich prąd. Elektrony przesuwające się z katody do anody napotykają na umieszczoną w rurze przerwę, którą wydostają się na zewnątrz. To właśnie promieniowanie katodowe. <<<

    Jezuuu!!!

    Elektrony są przyspieszane wysokim napięciem, uderzają w metalową elektrodę. Podczas uderzenia wydzielana jest energia - to jest właśnie promieniowanie X.
    To NIE SĄ elektrony !!!!!!!

  • burina

    0

    >Przypadkiem siostra przedsiębiorcy była nauczycielką. Produkowaną przez niego masę do >czyszczenia tapet stosowała w podczas zajęć. Dzieci uwielbiały tworzyć z niej różne postaci, >modele.

    Cały tekst chyba został na kolanie napisany, ale ten fragment brzmi tak, jakby mama na zupę zawołała i "dziennikarz" chciał szybko dokończyć akapit. Ewentualnie coś wyjątkowo ciekawego się w tym momencie działa w serialu, który "dziennikarz" podczas pisania oglądał.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX