Obturator, teleflot i inne najciekawsze polskie wynalazki

Polakom zawdzięczamy całkiem wiele wynalazków: wykrywacz min, wycieraczki samochodowe, spinacze. O niektórych innowacjach dowiedzieć się można jedynie z encyklopedii - nikt już nie pamięta czym był orburator czy teleflot. Postanowiliśmy przypomnieć historie najciekawszych polskich wynalazków.
Polski wykrywacz min Polski wykrywacz min Fot. Wikipedia

Wykrywacz min

Urządzenie, bez którego trudno wyobrazić sobie ofensywę lądową nawet dziś powstało dzięki dwóm Polakom. Pierwszy na świecie wykrywacz min skonstruowali bowiem Józef Kosacki i Andrzej Garboś.

Urządzenie było genialne w swej prostocie. Jego sercem była puszka zawierająca cewki emitujące pole elektromagnetyczne. Za pomocą kabla, owiniętego wokół bambusowego kija, dźwięk wytwarzany przez cewki przesuwające się nad metalowym obiektem trafiał do słuchawek. Polacy opracowali więc nie tylko samo urządzenie, ale znany nam do dziś sposób pracy saperów, którzy znalezione miny oznaczają i odkopują.

Dzięki 500 sztukom polskiego wykrywacza min udało się Brytyjczykom przejść przez pola minowe pod El Alamein, co walnie przyczyniło się do zwycięstwa 8 Armii. [...] Konstrukcja ta była na tyle dobra, że wykrywacza konstrukcji Kosackiego używało wiele armii przez kolejne 50 lat. Jak podaje tygodnik Time, ten typ wykrywaczy był na wyposażeniu Armii Brytyjskiej przez 50 lat. Ostatnio użyto ich w trakcie wojny w Zatoce w 1991, byłu stosowane do roku 1995. - czytamy w Wikipedii.

Niestety autorzy wynalazku nie zadbali o jego opatentowanie.

Kinematograf Kinematograf Fot. Wikipedia

Orburator czyli zanim włączyliśmy telewizor

Jednym z najbardziej płodnych polskich wynalazców był Kazimierz Prószyński. Ma na swoim koncie sporo projektów związanych z przesyłaniem obrazu, kinematografią.

Prószyński stworzył orburgator. To specjalna przesłona projektora filmowego, dzięki której wyświetlany film pozbawiony był irytującego migotania. Wynalazca podszedł do zagadnienia kreatywnie: ponieważ nie był w stanie usunąć migotania obrazu postanowił je... przyspieszyć. Częstotliwość zaczernienia ekranu, wynikająca ze zmieniania się poszczególnych klatek, została zwiększona do czterdziestu na sekundę - ludzkie oko nie było w stanie tego wychwycić.

(...) Przed 1908 rokiem projekcje filmów były męczące dla oczu i nie wolno ich było przeciągać dłużej niż 15 minut. Po 1908 roku udoskonalenie perforacji zmniejszyło drgania obrazów, a wprowadzenie do projektora obturatora o trzech paletkach usunęło migotanie obrazów całkowicie. (...) W 1908 roku czas przeglądu jednego filmu rzadko przekraczał ćwierć godziny w 1914 roku przedłuża się przy niektórych filmach do kilku godzin (...) W każdym wypadku wyświetlanie filmów w dużych "kino-palaces" wielkich miast mogło obecnie trwać godzinę, a nawet kilka godzin bez przerw, nie męcząc zbytnio oczu." - pisał w swojej książce francuski historyk oraz krytyk filmowy Georges Sadoul, jak wyjaśnia Wikipedia.

Prószyński stworzył też w roku 1908 pierwszą na świecie ręczną kamerę filmową. Aeroskop był przełomowym urządzeniem, bo można go było z łatwością zabrać w podróż, w miejsca niedostępne. Przy pomocy wynalazku Prószyńskiego realizowano korespondencje z I wojny światowej.

Wszyscy słyszeli o wynalazku braci Lumiere...

Kinematograf, zaprezentowany w roku 1895, jest jednym z najbardziej znanych wynalazków. A jego twórcy, bracia Lumiere, zapisali się na kartach historii jako autorzy przełomu. Tymczasem tytuł ten należałby się właśnie Prószyńskiemu.

Auguste Lumi?re stwierdził kiedyś: "Byłem, wraz z bratem, twórcą filmu francuskiego, ale istniał również pewien Polak, niejaki Kazimierz Prószyński, który nas znacznie wyprzedził". W istocie, Prószyński uzyskał patent na swój pleograf w 1894, na rok przed opatentowaniem przez francuskich braci kinematografu. - wyjaśnia Wikipedia.
Spinacze wymyślił Polak Spinacze wymyślił Polak Fot. Wikipedia

Spinacze, wycieraczki i resory samochodowe

Spinacze, wycieraczki i resory samochodowe zostały wymyślone przez polskiego innowatora i... pianistę - Józefa Hofmanna. Na swoim koncie ma znacznie więcej wynalazków: spiralną grzałkę, zegar elektryczny. Dokumentaliści przypisują mu od 70 do 100 różnego rodzaju projektów.

Hofmann inspirację czerpał z muzyki.

"Źle spięte, spadające nuty ze statywu irytowały każdego, ale tylko Hofmann rozprawił się z problemem i z irytacji uczynił pożytek. Jak? Otóż kartki z nutami od zawsze podpowiadały rozwiązanie. Wystarczyło je odczytać. I Hofman odczytał: z odpowiedniego drutu odwzorował kształty ich wiolinowych kluczy ? by pomysł (i patent!) Na spinacz do kartek papieru ?stał się ciałem?" - wyjaśnia w swojej pracy Janusz Niżyński.

Wynalazca w podobnych okolicznościach wpadł na pomysł stworzenia wycieraczek samochodowych.

"Tańczący deszcz pięknie wygląda, ale przesłania sobą resztę świata widzialnego przez okno. A gdyby tak?? No właśnie? Stuk?.. Stuk?.. Stuk?? Odwrócił się i spojrzał na stolik, na którym stał metronom?.. Tak! ?Ten właśnie mechanizm podsunął wynalazcy pomysł na wycieraczkę samochodową. Nie należy się specjalnie dziwić, gdyż człowiek ten był muzykiem, mającym do czynienia z metronomem na co dzień?.7 Miał do czynienia z metronomem, a wynalazł wycieraczki,spiralną grzałkę, elektryczny zegar czy spinacz biurowy?" - wyjaśniają Motofakty.

Polscy wynalazcy działający na początku minionego wieku mieli całkiem sporo do powiedzeniach. W czasach kiedy wszystko było jeszcze odkrycia nie pozostawali z tyłu. Szkoda, że tak mało polskich wynalazków wypłynęło na szersze wody...

Minikomputer K-202 zbudowany w 1972 przez inż. Jacka Karpińskiego. Asynchroniczny, z 64 KB RAM i 300000 operacji na sekundę, był szybszy od pierwszych amerykańskich PC-tów. Niestety nigdy nie trafił do masowej produkcji. Eksponat warszawskiego Muzeum Techniki. Minikomputer K-202 zbudowany w 1972 przez inż. Jacka Karpińskiego. Asynchroniczny, z 64 KB RAM i 300000 operacji na sekundę, był szybszy od pierwszych amerykańskich PC-tów. Niestety nigdy nie trafił do masowej produkcji. Eksponat warszawskiego Muzeum Techniki. Zdjęcie i opis: Wikipedia

K-202 - dzieło polskiego Billa Gatesa

Wielozadaniowy komputer? Kojarzy się to nam z czymś w miarę nowoczesnym, tymczasem twórcą właśnie takiego, przełomowego komputera K-202 był Polak - Jacek Karpiński, nazywany "polskim Billem Gatesem".

K-202 uznawany jest za prototyp współczesnych komputerów. Jednostka skonstruowana przez naszego rodaka przewyższała możliwościami ówczesne maszyny produkcji IBM. Wykonywała milion operacji na sekundę, wyprzedzała konkurencję o... dekadę!

Polski komputer cechowała uniwersalność, doceniły ją zachodnie firmy, które chciały K-202 kupować, składały pokaźne zamówienia. Niestety na przeszkodzie do sukcesu polskiej maszyny stanęły uwarunkowania polityczne. Minikomputer był bowiem produkowany w kooperacji z Brytyjczykami, co nie podobało się ówczesnym komunistycznym władzom. Zakazały produkcji urządzenia i postawiły na produkty tworzone wraz z "bratnimi narodami".

"Zamiast produkować polski K-202 władze zdecydowały się skopiować przestarzały IBM/360. Dlaczego? Spełniał wymagania komunistycznej ideologii. Zgodnie z wytycznymi Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej część komputerów produkowano we Wrocławiu, część w Dreźnie, część w Mińsku, a część w Sofii. To miało pokazywać jedność obozu komunistycznego, a przy tym również jego technologiczną potęgę. Polsce przypadła rola producenta średniej wielkości komputera systemu RIAD. Inne konstrukcje - zaniechano." - opisuje Wyborcza.

Losy K-202 i jego twórcy potoczyły się dość dramatycznie. Komputer wykreślono z polskiej historii. Karpiński w ramach protestu... zajął się hodowlą świń. Czuł się prześladowany przez władze. Kiedy zdecydował się na emigrację okazało się, że świat zdążył go wyprzedzić - na rynku mocną pozycję miały komputery IBM i Apple. I tak oto Polska zaprzepaściła szansę, aby stać się liderem w produkcji komputerów.

Jacek Karpiński zmarł w 2010 roku.

Telektroskop - bez niego nie oglądałbyś telewizji

Można śmiało powiedzieć, że bez telektroskop, wynalazku Jana Szczepanika, losy telewizji mogłyby potoczyć się inaczej. Dlaczego? Polak opatentował swój wynalazek już w roku 1897, trzydzieści lat przez pierwszą transmisją telewizyjną. Telektroskop działał na identycznej zasadzie jak późniejsze odbiorniki telewizyjne. Pozwalał przekazywać na odległość barwny obraz oraz dźwięk jednocześnie - odbiornik generował obraz na podstawie przesłanego sygnału. Mniej więcej tak działała telewizja analogowa przez długie dziesięciolecia.

Warto wspomnieć tu, że Szczepanik współpracował z innym polskim wynalazcą: Julianem Ochorowiczem, . Pracował on nad pierwszą wersją telefotonu (telefotoskopu), czyli urządzenia pozwalającego widzieć rozmówcę podczas rozmowy. Współpraca Polaków nie poszła jednak najlepiej czego skutkiem było zapomnienie przez historię ich wkładu w rozwój komunikacji i telewizji.

Peryskop odwracalny Peryskop odwracalny Fot. za magnum-x.pl

Peryskop odwracalny

Dzieło polskiego inżyniera Rudolfa Gundlacha, peryskop odwracalny, było przełomowe. Pozwalało bowiem prowadzić obserwację w 360 stopniach - bez konieczności odwracania peryskopu lub głowy.

Przed jego stworzeniem obserwacja przestrzeni zewnętrznej z czołgu odbywała się poprzez szczeliny obserwacyjne rozmieszczone w pewnych odstępach dookoła całego przedziału bojowego wozu. Z początkiem lat 30. XX w. zaczęto w konstrukcjach pancernych wprowadzać wizjery, pozwalające na obserwację bez konieczności nabawienia się reumatyzmu i narażania się na ostrzał z broni małokalibrowej przeciwnika, ale rozmieszczano je tak jak wcześniej szczeliny obserwacyjne. Każda próba zapewniania dobrej widoczności załodze lub choćby dowódcy wozu wymagała kilku wizjerów, z których załogant korzystał kolejno. Gundlach wpadł na pomysł, aby to nie człowiek kręcił się w środku wozu, odwracając od jednego do drugiego wizjera, ale żeby wizjer kręcił się dokoła wozu. Sam pomysł, jak i jego rozwiązanie są niezwykle proste, a przez to i właśnie genialne. - wyjaśnia portal magnum-x.pl.

Peryskop odwracalny jest używany w polskiej armii do dziś. Na wynalazku Polaka wzorowali się w zasadzie wszyscy: Rosjanie przenieśli to rozwiązanie do czołgów T-34 i T-70, Brytyjczycy użyli go w czołgach Crusader, Churchill, Valentine, Cromwell. Amerykanie wzorowali się na nim tworząc własny peryskop M6.

Więcej o:
Komentarze (96)
Obturator, teleflot i inne najciekawsze polskie wynalazki
Zaloguj się
  • maciej-to

    Oceniono 133 razy 95

    Jeszcze jednym polskim wynalazkiem jest lądowanie we mgle, na lotnisku bez systemu ILS w Smoleńsku.

  • goostav234

    Oceniono 122 razy 92

    Pierwszy prymitywny wykrywacz min wynalazł marszałek Żukow. Składał się on z jednego batalionu piechoty.

  • matitalolo

    Oceniono 57 razy 57

    Wykrywacz nazywał się Mine Detector Polish Mark I.(ważył ok. 14 kg , obsługa 1 żołnierz) Por. Józef Kosacki skonstruował detektor w trzy miesiące, pracując nad nim w wolnym czasie razem z sierż Gabrosiem, części zakupił za własne pieniądze) . Wykorzystał swoje przedwojenne doświadczenie z pracy przy konstrukcji wzmacniaczy telegraficznych w Państwowym Instytucie Telekomunikacji. Odkrył, że wzmacniacze inaczej buczały podczas zbliżania ich do metalowych przedmiotów. We wrześniu 1941 r. brytyjskie ministerstwo zaopatrzenia ogłosiło konkurs na opracowanie wykrywacza min. Konkurs polegał na wykryciu jak największej ilości monet , ukrytych i rozrzuconych w gęstej trawie, w jak najkrótszym czasie. Por. Kosacki zwyciężył w konkursie zbierając wszystkie monety w czasie krótszym od konkurencji. Józef Kosacki wrócił do kraju w 1947. Pracował w Wojskowej Akademii Technicznej oraz Instytucie Badań Jądrowych w Świerku. Zmarł w 1990 r.

  • nrozsklov

    Oceniono 62 razy 48

    gates nigdy nie zajmowal sie konstrukcja i architektura mikrokomputerow. jego osobisty dorobek to interpreter basica napisany wspolnie z dwoma kolegami portowany pozniej na jedne z pierwszych systemow mikroprocesorowych 8 i 16 bitowych (ALTAIR, Atari, Commodore)

  • RC Sulim

    Oceniono 47 razy 45

    Z tym wykrywaczem min to nie do końca prawda, że autorzy nie zadbali o prawa patentowe.
    Oni świadomie z nich zrezygnowali, wiedząc jak bardzo owe urządzenie jest potrzebne na polu walki i jak bardzo długo trwały by procedury patentowe. Po prostu chcieli przyspieszyć możliwość ich używania,

  • romek-z

    Oceniono 32 razy 28

    Karpiński powinien być raczej nazywany polskim Stevem Wozniakiem, bo ten zajmował sie hardwarem a nie interpreterem BASICa na mikrokomputery.
    K-202 był kontynuowany już bardziej na socjalistycznych częściach jako MERA 300 i MERA 400.
    MERA 400 miała interpreter BASIC i umożliwiała jednoczesną pracę kilku uzytkowników na ich terminalach. Miała dysk twardy (wcale nie RIAD) o poj 5MB.
    A oprócz RIADA to we współpracy z brytyjczykami produkowaliśmy w Elwro klon ICL z systemem operacyjnym George i kompilatorami FORTRAN, ALGOL i kilka innych.

  • sselrats

    Oceniono 32 razy 16

    FSO Syrena byla najnowoczesniejszym na swiecie wsrod samochodow z silnikiem od motopompy strazackiej.

  • paseo

    Oceniono 29 razy 13

    Niestety tekst o K202 to powielanie mitow !!! NIE wyprzedzal niczego o dekade,bo nie mogl.Byl zbudowany na ukladach scalonych Intela,powszechnie juz wtedy dostepnych w sprzedazy na Zachodzie.NIE bylo zadnych wielkich zamowien a sam komputer praktycznie do niczgeo sie nie nadawal,bo jego pamiec wewnetrzna (na rdzeniach ferrytowych !!!!) miala zaledwie 4 kB pojemnosci.A kazde rozszerzenie wymagalo kolejnego pudla tej samej wielkosci.Decyzja o jego zatrzymaniu i zablokowaniu produkcji paradoksalnie okazala sie DSLUSZNA,bo juz za moment na rynku byly dostepne prawdziwe minikomputery na mikroprocesorach serii 8080 a potem kolejnych.K202 byl spozniony a poza tym NIE byl dzielem Karpinskiego,ktory cierpial na powazna megalomanie.Byl dzielem przede wszystkim jego wspolpracownikow: Jezierskiej,Ziemkiewicza,kilku innych.Karpisnki byl tu raczej pomyslodawca i nadzorca;cala logika ;projektowanie i uruchamianie byla wykonana przez zespol kilku najblizszych wspolpracownikow.Jest sparwa oczywista,ze N IE mozna zrobic czegos naprawde nowego i rewolucyjnego,nie majac zaplecza technologicznego,w tym przypadku produkcji ukladow scalonych.W takij sytuacji zawsze bedzie sie z tylu.Tak sie skalda,z eneidawno zmarl prawdziwy geniusz: doktor Amdahl,tworca serii 360 i potegi IBM a potem Fujitsu i superkomuterow Amdahl.I to byl prawdziwy geniusz.Kolosalne ego Karpinskiego zniszczylo wszystkie jego pomysly i powodowalo,ze nie potrafil wspolpracowac z nikim;tak wlasnei zakonczyla sie wspolpraca przy produkcji magnetofonow Nagra w Szwjacarii i inne.Karpoinskie do konca nIE chcial ustapic nawet o krok i wszystko chcial miec wylacznie dla siebie.Proponowano mu nawet ,zeby zajal sie projektowaniem ,produkcje przekazal do Mery i nadzorowal CALOSC.Tez sie nei zgodzil.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX