7 dowodów na to, że komputery i smartfony nas oszukują

Tak bardzo chcemy wierzyć, że robiąc coś na komputerze lub smartfonie wiemy dokładnie co się dzieje. Programiści wiedzą, że lubimy mieć poczucie kontroli nad rzeczywistością, dlatego nas... oszukują. Paski postępu, ikony ładowania strony wcale nie muszą reprezentować prawdy. To oszustwa, które mają swój cel.
Pasek postępu to często oszustwo Pasek postępu to często oszustwo Fotomontaż Robert Kędzierski / Fot. http://graphicburger.com/

Pasek postępu

To jedno z największych komputerowych oszustw. Pasek postępu bardzo często niczego nie reprezentuje, albo jest bardzo niedokładny. Powodów jest kilka.

Czasami twórcy aplikacji czy stron w ogóle nie zadają sobie trudu, by pasek, który widzimy na ekranie był uwarunkowany jakimiś procesami. Często pasek jest jedynie animacją wykonaną we Flashu. Patrzenie na przesuwający się pasek postępu ma nas uspokoić, dać poczucie że "coś się dzieje".

Są też paski postępu, które faktycznie coś reprezentują. Ale nie działają jak trzeba. Dlaczego? Bo komputery nie potrafią... przewidywać przyszłości. Kiedy instalujemy program, albo kopiujemy plik widzimy, że pasek postępu się przesuwa. Komputer nie wie jednak, ile zajmie mu przeniesienie określonej ilości danych, stworzenie określonej ilości plików. Może to oczywiście w jakiś sposób obliczać, ale ważniejszy jest sam proces przenoszenia danych czy instalowania aplikacji.

A my mamy naturalną tendencję do panikowania gdy pasek postępu zamiera. Dlatego czasami przesuwa się na ekranie, osiąga 99% po to, byśmy czasem nie próbowali przerywać procesu instalacji.

Ile czasu czy ile zadań?

Pasek postępu nie może być też zawsze reprezentatywny dlatego, że mylimy dwie kwestie. Wydaje się nam, że pasek postępu reprezentuje czas, jaki pozostał do wykonania zadania, gdy tymczasem może on reprezentować ilość pracy, którą należy wykonać. Może się zatem okazać, że 90% zadania uda się wykonać w minutę, a 10% zdania w trzydzieści. Właśnie z tego względu irytujemy się, gdy pasek postępu osiąga 99% i "zamiera".

Nauka to zbadała

Fenomen paska postępu stał się obiektem badań Carnegie Mellon University. Konkluzja jest następująca: animacja paska postępu na wpływ na subiektywne odczucia osoby go obserwującej. Nawet jeśli sam proces trwa dokładnie tyle samo. Jeśli pasek postępu będzie poruszał się skokowo, z pauzami pomiędzy poszczególnymi skokami, uznamy proces ładowania za wolny. Wystarczy jednak, że poszczególne etapy wykonywania procesu będą wyświetlać się jako coraz szybsze. Wtedy obserwując pasek ładowania uznamy cały proces za szybszy. Chociaż oba trwają dokładnie tyle samo.

To tylko animacja To tylko animacja Fotomontaż Robert Kędzierski

Ikonki ładowania

Są alternatywą dla paska postępu. Występują w dwóch wersjach: albo po prostu się kręcą, nie prezentując żadnej wartości liczbowej, albo są wyposażone w różnego rodzaju licznik, który ma nam ukazać zaawansowanie procesu.

Podstawowym zadaniem takiego kręcącego się kółeczka jest przekonanie nas, że "coś się w ogóle dzieje". Wyobraźmy sobie, że włączamy komputer Apple i nie widzimy takiego kółka - przez kilkanaście sekund możemy obawiać się, że maszyna nie reaguje. Animacja upewnia nas, że zaraz zobaczymy ekran startowy. Daje nam złudne poczucie kontroli.

Podobnie działa kółeczko wyświetlane przy uruchamianiu aplikacji czy ładowaniu strony.

Programiści mogą nami manipulować sterując tempem animacji kółeczka. Jeśli będzie obracać się bardzo wolno pomyślimy, że coś jest nie tak, że mamy problem z łączem, albo komputerem. Jeśli będzie obracać się płynnie będziemy sądzić, że wszystko idzie jak należy. Tymczasem ikonka może być zwykłym GIF-em, malutkim plikiem, który szybko się załaduje i będzie "oszukiwał nas", że wszystko działa płynnie, podczas gdy proces, na ukończenie którego czekamy będzie przebiegał z problemami.

Poczekaj, tworzymy dla ciebie...

Najbardziej wyrafinowane kłamstwo wykorzystujące kręcące się kółko to generatory różnego rodzaju ofert. "Poczekaj, właśnie wybieramy dla ciebie najlepsze hotele", "Poczekaj, wyszukujemy filmy, które spełniają twoje kryteria" - informuje nas komputer, a my obserwując kręcące się kółko wierzymy, że właśnie to się dzieje. Tymczasem ma to efekt głównie psychologiczny, tak naprawdę oferta nie jest "specjalnie dla nas", mamy w to po prostu uwierzyć.

Ikonka Ikonka "odśwież" często ma działanie tylko psychologiczne Fotomontaż Robert Kędzierski (fot. www.psdmockups.com)

Odśwież mnie

Kiedy korzystamy z Messengera, programu pocztowego, Facebooka widzimy ikonkę "odśwież", albo uczymy się, że przesuwając ekran do samego dołu "odświeżamy" zawartość serwisu. Tymczasem często ma to jedynie działanie psychologiczne: program albo sam automatycznie popiera nowe treści, albo ignoruje naszą dziesiątą prośbę o pobranie czegoś z serwera. My sądzimy, że coś się dzieje, że mamy na coś wpływ, a tymczasem nie wiemy tak naprawdę, co się dzieje. Czy przycisk lub funkcja "odśwież" działa zależy tylko od twórcy interfejsu.

Rozmawiając przez komunikator słyszymy szum generowany sztucznie Rozmawiając przez komunikator słyszymy szum generowany sztucznie Fotomontaż Robert Kędzierski/ Fot. designuiux.wordpress.com

Fałszywe dźwięki podczas rozmów

Komunikatory oszukują nas, bo ich twórcy nauczyli się tego od... inżynierów tradycyjnej telefonii. Podczas rozmowy za pomocą Skype'a czy innej aplikacji tego typu usłyszymy różnego rodzaju szumy, hałasy. Często są one... sztucznie generowane. Po co? Pamiętacie jeszcze tradycyjne telefony? I piszczący dźwięk słyszany po podniesieniu słuchawki? Pojawiał się właśnie po to, by dać nam czytelny sygnał, że telefon działa. Rozmawiając z kimś również chcemy mieć pewność, że połączenie nie jest przerwane - słyszymy więc delikatny szum, który różni się od całkowitej ciszy.

Dźwięk migawki ma nas oszukać Dźwięk migawki ma nas oszukać Fotomontaż Robert Kędzierski/ Fot. www.labnol.org

Dźwięk migawki

Coraz bardziej zapominamy jak brzmiały tradycyjne aparaty, ale smartfony nam o tym przypominają. Przy wykonywaniu zdjęcia słyszymy dźwięk - właśnie taki, jaki wytwarzają stare aparaty. Dźwięk migawki mógłby przecież zostać zastąpiony przez inny, ale twórcy interfejsu chcieli, byśmy nie czuli różnicy, byśmy podświadomie kojarzyli moment wykonania zdjęcia z właśnie takim dźwiękiem.

Zabijanie wątków to iluzja Zabijanie wątków to iluzja Fotomontaż Robert Kędzierski/Fot. psdreams.com/Google

Menedżery wątków

Aplikacje tego typu były szczególnie popularne, gdy większość smartfonów dostępnych na rynku wciąż miała małe zasoby. Jednak i dziś ich używamy - zabijamy poszczególne wątki chcąc przyspieszyć pracę urządzenia. Tymczasem "zabić" da się tylko ograniczoną ilość procesów. Wiele z tych, które zabijamy uruchamiają się od nowa powodując jeszcze większe zużycie energii.

Tryb prywatności to oszustwo Tryb prywatności to oszustwo Fotomontaż Robert Kędzierski Fot. Graphic Burger

Tryb prywatności

Wielu użytkowników korzysta z trybu incognito żyjąc w przekonaniu, że ich prawdziwa tożsamość jest chroniona. Tak naprawdę to rodzaj oszustwa, który ma nas uspokoić. Dla dostawcy internetu jesteśmy tak samo "widzialni", jakbyśmy używali normalnego trybu.

Tryb incognito pozwala na przeglądanie stron internetowych anonimowo - odwiedzane witryny nie zapisują się w historii przeglądarki. Podczas anonimowej sesji nie zostaniemy też "skojarzeni" przez serwer na podstawie ciasteczek czy zapamiętanych haseł.

Przeglądając internet w ten sposób większość użytkowników sądzi, że jest dla administratorów stron anonimowa. Niestety najnowsze testy, które opisuje serwis Zaufana Trzecia Strona dowodzą, że zidentyfikowanie użytkownika korzystającego z trybu incognito jest niezwykle proste.

Incognito czyli co?

Tryb incognito polega na zmianie sposobu komunikacji z serwerami. Przeglądarka stosuje HSTS (HTTP Strict Transport Security). Oznacza to, że cała komunikacja jest realizowana przez bezpieczny protokół HTTPS - nikt nie powinien więc takiej komunikacji podsłuchać.

Niestety, HSTS został stworzony w na tyle niedoskonały sposób, że znana o lat luka również dziś sprawia, że korzystanie z trybu incognito nie zapewnia anonimowości. Zaufana Trzecia Strona wyjaśnia ten mechanizm.

Przeglądarka obsługująca ten tryb przechowuje lokalnie informacje o tym, czy dany adres posiada flagę HSTS czy też nie. Informację taką można odczytać np. za pomocą JavaScriptu. Widzicie już zagrożenie? Skoro strona internetowa może zapisać w przeglądarce zestaw flag dla wybranych adresów, to nie jest problemem zakodowanie w ten sposób całej wiadomości np. w formie unikatowego identyfikatora.

Później wystarczy odpytać przeglądarkę, również działającą w trybie incognito, o ten zapisany w kodzie strony kod. Istnieje spora szansa, że nasza sesja zostanie więc skojarzona.

Jak to działa w praktyce

Otwórzcie tę stronę, następnie otwórzcie nowe okno w trybie incognito, ponownie załadujcie w nim testowy adres i odświeżcie stronę (to konieczne, szczególnie w przypadku Chrome). Każda z naszych przeglądarek dała się w łatwy sposób namierzyć. Administrator odwiedzanej strony korzystający z podobnego narzędzia może więc nas w łatwy sposób zidentyfikować.

Co robić?

Zaufana Trzecia Strona wyjaśnia, że problem w większości przeglądarek rozwiązuje kasowanie ciasteczek. Użytkownicy sprzętu Apple są w gorszej sytuacji.

Na iPhonie i iPadzie użytkownik nie ma możliwości skasowania flag HSTS przez użytkownika. Co więcej flagi te synchronizowane są z kontem iCloud, dzięki czemu użytkownika można prawidłowo identyfikować również pomiędzy różnymi urządzenia, jeśli na wszystkich korzysta z tego samego konta Apple czy też na przykład po pełnym resecie urządzenia.

Tryb incognito nie zapewnia więc nam anonimowości - warto o tym pamiętać.

Więcej o:
Komentarze (18)
7 dowodów na to, że komputery i smartfony nas oszukują
Zaloguj się
  • jasmin711

    Oceniono 66 razy 26

    Czytając tytuł o wielkim oszustwie na ekranie myślałem że chodzi o wiadomości w TVP1...

  • pczar

    Oceniono 31 razy 19

    ... dlaczego to wszystko nie jest na jednej stronie? Czy trzeba nas oszukiwac abysmy klikali, klikali, klikali ...... ?

  • jan.fils

    Oceniono 16 razy 12

    Można by powiedzieć, że głupiego wszystko wokół zadziwia...

    Przyczyny takiego a nie innego stanu rzeczy są raczej prozaiczne, jasne i każdy myślący człowiek po sekundzie zadumy powinien zdać sobie sprawy z wielości czynników, które wpływają na taki a nie inny stan rzeczy.

    Z tych całych wypocin warto zwrócić uwagę na jeden aspekt. Jeśli na stronie www proces czegokolwiek jest skonstruowany tak, że po kliknięciu czegoś pokazuje się jakiś reklama i jakiś pasek ładowania, komunikat, itp, a dopiero po emisji reklamy następuje przekierowanie, to w 99,9% przypadków oznacza, że nie ma to żadnego związku z prawdziwym procesem szukania i jest zrealizowane poprzez prosty javascript całkowicie po stronie klienta.

  • rekkoon

    Oceniono 13 razy 7

    Jest jeszcze jeden powód paska postępu stającego na wartości 99% - sam niekiedy byłem powodem takiego stanu rzeczy. Wyobraźcie sobie program, który najpierw czyta dane, potem je generuje a następnie przegrywa już w odpowiednie miejsce. Danych nie jest dużo, więc pomija się końcowy czas przegrywania a pasek dzieli się na 2 etapy - odczyt (50%) i generowanie wyników (50%). Początkowo wszystko działa tak, jak powinno - pasek "idzie" proporcjonalnie. Ale programy się rozwijają - dodaje się na końcu jakieś drobne procedury, sortowanie, jeszcze jakąś małą pierdółkę - ale nie chce się zmieniać paska, bo różnice są niewielkie. Potem dochodzi jeszcze jakaś procedura, ilość danych się zwiększa, więc i końcowe przegrywanie trwa nieco dłużej i w ten sposób, przez procedury dodawane z czasem na końcu, pasek staje na 99% (a nie z jakichś psychologicznych powodów). Programy się więc rozbudowują ale nie zawsze programiście chce się aktualizować procenty w pasku i dodawać dodatkowe pierdoły do prostych procedur. Jest jeszcze jedna kwestia - sortowanie np. dużej ilości danych albo wywołanie na końcu zewnętrznego programu - programista nie jest w stanie aktualizować paska, ponieważ dostaje jedynie sygnał o zakończeniu działania zewnętrznego programu (np. zewnętrzna kompresja danych). I w tym wypadku również trafi się na "zwiechę".

  • ceramiczne_plecki

    Oceniono 8 razy 6

    Kto pisał ten "artykuł"? Jakiś gimnazjalista?

    "Bo komputery nie potrafią... przewidywać przyszłości....Komputer nie wie jednak, ile zajmie mu przeniesienie określonej ilości danych....Wyobraźmy sobie, że włączamy komputer Apple i nie widzimy takiego kółka...Programiści mogą nami manipulować sterując tempem animacji kółeczka....Poczekaj, wyszukujemy filmy, które spełniają twoje kryteria" - informuje nas komputer..."

    Dalej nie czytam tych wypocin :)

    Mam jedną uwagę: Przed fotomontażami polecam obciąć paznokcie!
    Brrr!!!

  • vertigus

    Oceniono 8 razy 6

    Jeśli chodzi o tryb prywatności na przykład, to sugerowane działanie, czyli całkowitą anonimowość w necie, mógł sobie wymyślić ktoś, kto kompletnie nie zainteresował się co ta funkcja oferuje. I oto nagle odkrycie przez jakiś serwis, że to wcale nie tak, jak sobie ktoś-tam ubzdurał. Nawet badania trzeba robić.

    Dla debili:
    Tryb prywatności jest do oglądania porno na tym samym kompie, którego używa żona. Żeby nie mogła zobaczyć jakie strony odwiedzałeś. I tylko tyle.

  • irocx

    Oceniono 6 razy 6

    Ile tygodni jeszcze chcecie trzymać tego njusa pod coraz to innym tytułem?

  • Oceniono 5 razy 5

    Kiedyś znajomy budowlaniec do mnie rzecze:
    - ja to nie rozumiem was, informatyków, jedyne co robicie to tylko gapicie się jak te paski postępu dojdą do końca i tak cały czas :D

  • ceramiczne_plecki

    Oceniono 4 razy 4

    "Mistrz" Kędzierski artykuł z 22-go lutego znów wyciągnął i z niezbyt mądrym tytułem i kiepskimi fotomontażami :) chce zyskać na klikaniu w 8 slajdów? (ES mam).
    Nie klikam!

    h t t p s ://youtu.be/AFyRAbHy0KE?t=3718

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX