Dla szaraków energetycznych, czyli odbiorca na rynku energii

W ramach projektu edukacyjno-informacyjnego pn. ˛Dla szaraków energetycznych, czyli odbiorca na rynku energii˛, 12 kwietnia o godz. 13.30 w Bibliotece Pedagogicznej odbędzie się spotkanie, na którym pracownicy Południowego Oddziału Urzędu Regulacji Energetyki w Katowicach przedstawią problem tzw. Ubóstwa energetycznego. Temat ten doskonale wpisuje się w założenia Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym.

Celem spotkania jest propagowanie szeroko pojętej problematyki związanej z ochroną odbiorców wrażliwych społecznie. Szczególny nacisk zostanie położony na formy i możliwości pomocy odbiorcom wrażliwym w kontekście zmian zachodzących na rynku energii, do których należą zmiany cen energii elektrycznej i cieplnej. Podwyżki cen nośników energii w coraz większym stopniu rodzą problemy społeczne generujące ubóstwo energetyczne. Na spotkaniu zostaną zaprezentowane formy współpracy Ośrodków Pomocy Społecznej z przedsiębiorstwami energetycznymi i organami administracji publicznej. Omówione zostaną także możliwości ograniczenia i zapobiegania ubóstwu energetycznemu.

Ubóstwo energetyczne w Polsce jest pojęciem nowym, słabo zdefiniowanym i w niewielkim stopniu zbadanym. Wzrost cen energii, ciepła czy gazu staje się problemem społecznym. Problemy, z jakimi spotykają się odbiorcy na rynku energii/gazu/ciepła, w tym odbiorcy wrażliwi społecznie, mogą doprowadzić do ujawnienia się zjawiska ubóstwa energetycznego.

Definicja ubóstwa energetycznego (ang. fuel poverty) została wypracowana w Unii Eurpejskiej. W sytuacji ubóstwa energetycznego znajduje się gospodarstwo domowe, które na utrzymanie dostatecznego poziomu ogrzewania musi przeznaczyć więcej niż 10% swojego dochodu. Zauważono, że w społeczeństwie występują także pewne grupy, które w większym stopniu niż inne są zagrożone ubóswtem energetycznym.

W rozumieniu potocznym, z ubóstwem energetycznym mamy do czynienia wszędzie tam, gdzie napotykamy gospodarstwo domowe, w którym: jest po prostu zimno i panuje wilgoć, nie ma systemu centralnego ogrzewania lub jest zepsuty, a nie ma pieniędzy na jego naprawę, a domownicy cierpią na choroby wywołane przebywaniem w niedogrzanych pomieszczeniach.

Przyczyna podjęcia działań na rzecz odbiorców zagrożonych ubóstwem energetycznym znajduje się w sferze pozornie zupełnie nie związanej z energetyką, bo związanej ze stanem zdrowia społeczeństwa i wskaźnikiem zgonów w porze zimowej. Zauważono, że wiele najbiedniejszych gospodarstw domowych nie jest w stanie osiągnąć podstawowego standardu, jakim jest przebywanie w ciepłym i suchym domu. Podstawową przyczyną tego stanu rzeczy jest zła izolacja cieplna oraz nieekonomiczny i nieskuteczny system grzewczy w domach, zwłaszcza w starszym budownictwie. Aby temu przeciwdziałać, należało podjąć prace zmierzające do polepszenia warunków bytowych gospodarstw domowych. Najprostszym sposobem jest umożliwienie gospodarstwom domowym ogrzania domu w stopniu wymaganym do zachowania zdrowia przez jego członków. Pojawiają się zatem kwestie dotyczące aspektów finansowych (cena energii/gazu i możliwości płatnicze gospodarstw domowych) i techniczne (efektywność energetyczna domu) możliwości ogrzewania domów.

Szacuje się, że z ubóstwem energetycznym zmaga się 3,5 mln gospodarstw domowych (dane z 2006 r.), przy czym ok. 2,7 mln są to gospodarstwa odbiorców wrażliwych społecznie. Wzrost liczby gospodarstw domowych w sytuacji ubóstwa energetycznego w ciągu roku (od 20005 r.) o 1 mln, spowodowany był wzrostem cen energii dla gospodarstw domowych o 19% i gazu o 29%. W 2006 r. ceny energii i gazu były wyższe o 30% w stosunku do cen z 2003 roku., co spowodowało w 2007 roku wzrost liczby gospodarstw domowych w sytuacji ubóstwa energetycznego do ok. 3, 1 mln. W 2008 roku ceny energii nadal rosły i okresie letnim były wyższe o ok. 14% dla energii i 30% dla gazu, co przyczyniło się do wzrostu liczby gospodarstw domowych w sytuacji ubóstwa energetycznego o dodatkowe ok. 0,5 mln. Przy wzroście cen energii i gazu przewiduje się zatem wzrost także skali ubóstwa energetycznego.

 

Niepokojący jest fakt, iż brakuje politycznej świadomości niezbędnej do rozwoju instrumentów pomagających zwalczać ubóstwo energetyczne, choć występują instrumenty pomocy społecznej oraz ochrony konsumentów. Instytucje i organizacje zajmujące się problemem ubóstwa energetycznego znajdują się zarówno na poziomie narodowym, jak i regionalnym czy lokalnym.

 

Skala ubóstwa energetycznego zrodziła potrzebę uregulowania systemu wsparcia dla ubogich odbiorców energii. Urząd Regulacji Energetyki we współpracy z Instytutem Pracy i Spraw Socjalnych jako pierwszy podjął próbę wytyczenia linii ubóstwa energetycznego w naszym kraju. Przedstawienie skali możliwego zubożenia oraz obrazu grup szczególnie wrażliwych na podwyżki cen energii powinno być punktem wyjścia do budowania systemu wsparcia.

Wyzwaniem cały czas jest stworzenie, takiego systemu, który pozwoliłby na świadczenie pomocy w sposób elastyczny, przy uwzględnieniu współpracy pomiędzy ośrodkami pomocy społecznej i przedsiębiorstwami. To zadanie dla ustawodawcy, którego do uregulowania systemu pomocy obligują dodatkowo przepisy unijne. Przedsiębiorcy nie wyręczą Państwa w realizacji tego obowiązku.