Zapach zwiększa efektywność i przyjemność z pracy. Jaki? To nie takie proste

Odpowiednio dobrany zapach może motywować uczniów do nauki, a podwładnych do pracy - wynika z badań, jakie przeprowadzono w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej.

Zapach otoczenia od dawna jest wykorzystywany w tzw. marketingu sensorycznym do kreowania miłej atmosfery miejsca sprzedaży, która może mieć pozytywny wpływ na klientów i ich portfele. Agata Magier ze Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej przeprowadziła pod kierunkiem psychologa społecznego dr. Jarosława Kulbata pierwsze w Polsce badania, w których próbowano sprawdzić, czy zapach wpływa na wytrwałość w wykonywaniu zadań i czerpanie przyjemności z pracy.

Efekt? Okazało się, że łagodnie "sączony" zapach przynosi dobre skutki. Zwiększa przyjemność z wykonywania zadań oraz chęć wykonywania kolejnych. Jednak zapach nie może być zbyt intensywny - wtedy ludzie zachowują się tak, jakby go w ogóle nie było.

W badaniu wzięli udział licealiści. Podzielono ich na grupy - dwie siedziały w sali, w której zapach był delikatny, dwie w sali o zapachu intensywnym, dwie w wywietrzonej sali bez zapachu (tzw. grupa kontrolna). Do "stworzenia" zapachu wykorzystano zwykłe odświeżacze powietrza wkładane do gniazdek, które można kupić w sklepach, a których intensywność działania można regulować. W sali "subtelnej" grupy pracowały na pół gwizdka, w sali o silnym zapachu - z maksymalną mocą. Zapach, jaki rozpylały, był kompozycją jaśminowo-pomarańczową. Wszystkie grupy rozwiązywały te same zadania na komputerze (specjalny program do mierzenia wytrwałości o nazwie Syzyf). Potem uczestnicy wypełnili kwestionariusz badający ich nastrój.

Zapach subtelny? Strzał w dziesiątkę

W grupie siedzącej w sali z delikatnym zapachem 76 proc. uczniów doszło do końca zadania. W grupie "intensywnej" i kontrolnej taki wynik osiągnęło 40 proc. uczestników. Wytrwałość i umiejętność rozwiązywania zadań nie różniła się znacząco wśród uczestników. Zapach miał jednak istotny wpływ na postrzeganie przez nich atrakcyjności zadania. Grupa z delikatnym zapachem uważała zadanie za najatrakcyjniejsze, z intensywnym - za nieco mniej, w grupie kontrolnej otrzymano najniższy wynik. Będący w pierwszej grupie najchętniej też odpowiadali pozytywnie na pytanie, czy chcieliby ponownie wziąć udział w kolejnym zadaniu.

Badani nie byli świadomi, że "działa" na nich zapach. - Nikt nie raportował, że coś ładnie pachnie. Uczestnicy opisywali swoje samopoczucie w oderwaniu od bodźca, którym manipulowano - podkreśla dr Jarosław Kulbat. Wniosek z badania jest taki, dodaje promotor, że jeśli zapach jest subtelny, ma szczególne możliwości oddziaływania. - Ale nie można przedobrzyć, bo zbyt intensywny zapach, co często się zdarza w centrach handlowych, może nie dać żadnego efektu.

Przyjemna muzyka? Aż się chce kupować

Dowiodły tego inne badania przeprowadzone pod kierunkiem dr. Kulbata. Zrealizował je w 2011 r. Kamil Kaczkowski. Chodziło o sprawdzenie, czy zapach i muzyka mogą oddziaływać na klientów salonu z płytkami ceramicznymi. W przypadku muzyki okazało się, że tak - przyjemna muzyka w tle spowodowała wydłużenie czasu przebywania w salonie o niemal jedną trzecią. Jednocześnie zanotowano ponad 20-proc. wzrost częstości odwiedzin ekspozycji na piętrze. To świetna informacja dla sprzedawców.

Ale manipulowanie zapachem dało efekt odwrotny do zamierzonego. Kiedy salon był wypełniony kwiatowym zapachem, konsumenci znacznie rzadziej decydowali się obejrzeć ekspozycję na piętrze. - Oczekiwanie było takie, że będą tam chodzić częściej i dłużej przebywać w salonie. Tak się nie stało - mówi dr Kulbat.

W przypadku tego badania klienci nie byli pytani o nastrój. Obserwowano jedynie ich zachowanie jako konsumentów. - Być może badani nie poczuli zapachu na tyle wyraźnie, by znalazł odzwierciedlenie w ich zachowaniach - zastanawia się Kulbat.

Jego zdaniem badanie oddziaływania zapachu w sklepie nie zaprzecza wcześniejszemu - pokazuje jedynie, że manipulowanie zapachem nie jest łatwe, a jego wpływ może być różny w różnych kontekstach i zależeć od interakcji z innymi czynnikami, takimi jak muzyka, temperatura, kolory czy hałas.