Loterie w Polsce - jakie są zasady organizacji loterii?

Na gruncie polskiego prawa istnieją cztery rodzaje loterii: loterie promocyjne, audioteksowe, fantowe oraz pieniężne. Organizacja tych ostatnich objęta jest monopolem państwa. Zasady organizacji loterii w Polsce reguluje ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2019 r. Poz. 847) oraz akty wykonawcze do niej.

Jakie są zasady organizacji loterii w Polsce?

Zasady organizacji loterii w Polsce reguluje ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2019 r. Poz. 847) – dalej jako „ustawa”. Zgodnie z ustawą zorganizować można trzy rodzaje loterii: promocyjne, audioteksowe i fantowe. Organizacja czwartego ich rodzaju – loterii pieniężnych – jest objęta monopolem państwa.

Czym są loterie?

Loterie promocyjne, audioteksowe oraz fantowe, a także inne typy akcji wymienione w art. 2 ustawy, tj: gry liczbowe, loterie pieniężne, gra telebingo, gry cylindyryczne, gry w kości, gra bingo pieniężne, gra bingo fantowe, składają się razem na kategorię gier losowych. Są to gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik w szczególności zależy od przypadku. Te zaś łącznie z zakładami wzajemnymi, grami w karty oraz grami na automatach stanową grupę gier hazardowych.

Czym są loterie promocyjne?

Loterie promocyjne są grami losowymi, w których uczestniczyć mogą osoby, które ukończyły trzynasty rok życia, które biorą udział przez zakup promowanego produktu lub usługi. Udział w loterii możliwy jest również przez zakup (niekoniecznie odpłatny) innego dowodu udziału w grze, np. biletu na konferencję, podczas której organizatorzy losują nagrody wśród uczestników, którzy wrzucili wizytówkę do urny. Z perspektywy uczestnika celem udziału w loterii jest chęć otrzymania nagrody rzeczowej lub pieniężnej. Z perspektywy zaś organizatora celem jest wzrost sprzedaży promowanych produktów i usług.

Czym są loterie audioteksowe?

Loterie audioteksowe są grami losowymi, w których uczestniczyć mogą osoby, które ukończyły osiemnasty rok życia, które biorą udział przez wysłanie widomości tekstowej z telefonu komórkowego bądź odpłatne połączenie telefoniczne. Z perspektywy uczestnika celem udziału w loterii jest dążenie do otrzymania nagrody rzeczowej lub pieniężnej. Z perspektywy zaś organizatora celem jest dążenie do wzrostu sprzedaży promowanych produktów i usług – w przypadkach gdy loteria organizowana jest dla aktywacji popytu na dobra konsumpcyjne, bądź bezpośrednio zysk z tytułu wygenerowania masowego ruchu SMS lub odpłatnych połączeń telefonicznych.

Czym są loterie fantowe?

Loterie fantowe są grami losowymi, w których uczestniczy się przez nabycie losu lub innego dowodu udziału w grze, a podmiot urządzający loterie oferuje wyłącznie wygrane rzeczowe. Co do zasady zgodnie z ustawą dochód z loterii fantowej przeznaczany jest w całości na realizację celów społecznie użytecznych, w szczególności dobroczynnych.

Do kogo skierowane są loterie?

W loteriach promocyjnych i fantowych mogą uczestniczyć osoby fizyczne, które ukończyły 13 lat. Wynika to wprost z art. 27 ust. 2 ustawy, mówiącego, że:  „w grach hazardowych, z wyjątkiem loterii fantowych oraz loterii promocyjnych, mogą uczestniczyć wyłącznie osoby, które ukończyły 18 lat”. Ograniczenie 13 lat bierze się z Kodeksu Cywilnego i dotyczy ograniczonej zdolności do czynności prawnych, którą nabywa się po ukończeniu tego wieku. Udział w loteriach audiotekstowych zarezerwowany jest dla osób pełnoletnich.

Jak zorganizować loterię?

Aby zorganizować loterię promocyjną lub audioteksową należy podjęć szereg działań o charakterze administracyjnym prowadzonych przez Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej, Naczelnikiem Urzędu Celno-Skarbowego oraz Naczelnikiem Urzędu Skarbowego właściwymi dla siedziby organizatora (w przypadku loterii ogólnopolskich) bądź właściwych dla miejsca organizacji loterii (w przypadku gdy są one organizowane na terytorium jednego województwa). Najważniejsze kroki, jakie należy przedsięwziąć, w celu organizacji loterii promocyjnej to:

1. Przygotowanie regulaminu loterii (zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy).

2. Uzyskanie bankowej gwarancji wypłaty nagród do wysokości wartości nagród określonej w regulaminie loterii (zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy).

3. Złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na urządzenie loterii na 2 miesiące przed rozpoczęciem loterii (zgodnie z art. 39 a ustawy).

4. Uiszczenie opłaty za wydanie zezwolenia na urządzenie loterii na konto Urzędu Skarbowego w Nowym Targu (zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt. 1 ustawy oraz par. 2 ust. 3 lit. r), Obwieszczeniem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 czerwca 2017 r. w sprawie wykazu numerów rachunków bankowych urzędów skarbowych (Dz. Urzę-dowy Ministra Rozwoju i Finansów z 2017 r. poz. 123) oraz Roz-porządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie właściwości Urzędów Skarbowych i Izb Administracji Skarbowej w zakresie podatku od gier (Dz. U. 2017 poz. 370).

5. Poinformowanie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który wydał decyzję zezwalającą na urządzenie loterii o rozpoczęciu działalności objętej zezwoleniem (zgodnie z art. 49 a ustawy).

6. Powiadomienie właściwego Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego o czynnościach podlegających kontroli celno-skarbowej oraz o zapewnieniu warunków i środków do sprawnego jej przeprowadzenia (zgodnie z par. 12.1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie kontroli celno-skarbowej wykonywanej w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych (Dz. U. 2017 poz. 438) oraz art. 74 ust. 2 pkt 5 Ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. 2018 poz. 508).

7. Udostępnienie ewidencji wypłaconych (wydanych) wygranych, których wartość wynosi co najmniej 2280 zł oraz ewidencji zaświadczeń o uzyskanej wygranej celem dokonania poświadczenia ewidencji przez opatrzenie przeszycia zamknięciem urzędowym (Zgodnie z Rozporządze-niem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie kontroli celno-skarbowej wykonywanej w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych (Dz. U. 2017 poz. 438) w związku z art. 20 pkt 3 oraz art. 20 pkt 5 ustawy w związku z par. 6 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 2010 r. w sprawie zaświadczeń o uzy-skanej wygranej oraz ewidencji zaświadczeń i ewidencji wypłaco-nych (wydanych) wygranych (Dz. U. 2017 poz. 1723).

8. Przeprowadzenie szkolenia z zakresu przepisów o grach hazardowych i regulaminu urządzanej loterii w zakresie niezbędnym do wykonywania czynności związanych z jej nadzorowaniem i prowadzeniem (zgodnie z art. 24b ustawy).

9. Pozyskanie druków zaświadczeń o uzyskanej wygranej (zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy w związku z par. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie wyznaczenia naczelnika urzędu skarbowego właściwego do wydawania druków zaświadczeń o uzyskanej wygranej (Dz. U. 2017 poz. 362).

10. Prowadzenie rejestru zaświadczeń pracowników obejmującego dane pracownika, datę szkolenia, dane podmiotu wystawiającego zaświadczenie oraz numer zaświadczenia, do którego dołącza kopię zaświadczenia poświadczoną za zgodność z oryginałem, którego oryginał znajduje się w aktach osobowych pracownika (zgodnie z art. 24 b ust. 3 ustawy).

11. Powiadomienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego o rozpoczęciu loterii w dniu jej rozpoczęcia (obowiązek nie wynika z przepisów prawa, jednakże pojawia się w pouczeniu do decyzji zezwalającej na organizację loterii).

12. Powołanie Komisji Nadzoru loterii, wydanie regulaminu działania tej komisji oraz archiwizacja oświadczeń członków Komisji Nadzoru o zgodzie na udział w jej pracach (obowiązek nie wynika z przepisów prawa, jednakże taki dokument żądany jest w trakcie kontroli).

13. Wystawienie na żądanie Uczestnika imiennego zaświadczenia o uzyskanej wygranej (zgodnie z art. 20 ustawy).

14. Przedstawienie ewidencji zaświadczeń właściwemu Naczelnikowi Urzędu Skarbowego celem poświadczenia zamknięcia ewidencji niezwłocznie po zakończeniu każdego roku kalendarzowego. Analogicznie w zakresie ewidencji wypłaconych (wydanych) wygranych (zgodnie z par. 7 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 2010 r. w sprawie zaświadczeń o uzyskanej wygranej oraz ewidencji zaświadczeń i ewidencji wypłaconych (wydanych) wygranych (Dz. U. 2017 poz. 1723) oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 grudnia 2018 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie zaświadczeń o uzyskanej wygranej oraz ewidencji zaświadczeń i ewidencji wypłaconych (wydanych) wygranych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2325).

15. Sporządzenie i przesłanie Naczelnikowi Urzędu Celno-Skarbowego informacji dotyczącej przeprowadzonej loterii w terminie 30 dni od dnia zakończenia loterii (zgodnie z par. 21 Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie kontroli celno-skarbowej wykonywanej w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych (Dz. U. 2017 poz. 438)).

 W zakresie loterii audioteksowej dochodzą również obowiązki podatkowe, takie jak:

1. Udostępnienie ewidencji obliczania wysokości podatku od gier oraz ewidencji podstaw opodatkowania celem dokonania poświadczenia ewidencji przez opatrzenie przeszycia zamknięciem urzędowym (zgodnie z art. 78 ust 1 pkt 2 ustawy oraz par. 8 ust. 1 Rozporządzenia Mini-stra Finansów z 4 stycznia 2010 r. w sprawie dokumentacji prowadzonej przez podmioty prowadzące działalność w zakresie gier hazardowych (Dz. U. Nr 8 poz. 57).

2. Przekazywanie zestawień danych ekonomiczno-finansowych do 21. dnia miesiąca następującego po każdym kwartale kalendarzowym (zgodnie z art. 79 ust 2 ustawy oraz Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 28 czerwca 2017 r. w sprawie przekazywania informacji dotyczących funkcjonowania podmiotów urządzają-cych i prowadzących działalność w zakresie gier hazardowych (Dz. U. 2017 poz. 1304)).

3. Złożenie deklaracji podatku od gier POG 5/5A oraz obliczenie i wpłacenie podatku od gier na rachunek właściwego Urzędu Skarbowego (Zgodnie z rozporządze-nie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 25 kwietnia 2017 r. w sprawie wzorów deklaracji podatkowej dla podatku od gier (Dz. U. 2017 poz. 853) oraz art. 75 ust. 1 ustawy).

Organizacja loterii fantowej jest nieco prostsza, z uwagi na to, iż loterie fantowe, w których wartość puli wygranych jest wyższa od kwoty bazowej, o której mowa w art. 70 ustawy, oraz nie przekracza piętnastokrotności tej kwoty, mogą być urządzane przez organizację pożytku publicznego po dokonaniu ich zgłoszenia. Zgłoszenia dokonuje się nie później niż 30 dni przed dniem rozpoczęcia tej loterii lub gry. Łączna wartość puli wygranych w loteriach fantowych lub w grze bingo fantowe organizowanych przez organizację pożytku publicznego w oparciu o zgłoszenia, nie może przekroczyć w ciągu roku kalendarzowego trzydziestokrotności kwoty bazowej, o której mowa w art. 70 ustawy. Loterie fantowe, w których wartość puli wygranych nie przekracza kwoty bazowej, o której mowa w art. 70 ustawy, mogą być urządzane przez osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, po dokonaniu ich zgłoszenia. Zgłoszenia dokonuje się nie później niż 30 dni przed dniem rozpoczęcia tej gry.

Nie wolno również zapomnieć, o tym że:

1. Ogólna wartość wygranych w loterii fantowej nie może być niższa niż 30% łącznej ceny przeznaczonych do sprzedaży losów lub innych dowodów udziału w grze.

2. Loterie audioteksowe mogą być urządzane, na podstawie udzielonego zezwolenia, wyłącznie przez spółki akcyjne lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Osoby zarządzające podmiotem urządzającym loterie fantowe oraz osoby reprezentujące taki podmiot nie mogą być osobami skazanymi za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

4. Podmiot urządzający loterię fantową jest obowiązany zgłaszać pisemnie właściwemu naczelnikowi urzędu celno-skarbowego zamiar zniszczenia losów, kartonów lub innych dowodów udziału w takiej grze co najmniej na 7 dni przed planowanym terminem przeprowadzenia tych czynności. Czynność zniszczenia podlega kontroli.

Powyższa lista obowiązków, jakie należy przedsięwziąć w toku organizacji loterii dotyczy podmiotu eksploatującego urządzenie do gier zgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 8 czerwca 2017 r. w sprawie urządzeń losujących, urządzeń do gier i automatów do gier, zabezpieczenia informacji dotyczących urządzanej loterii oraz uzyskiwania, naliczania i wypłacania wygranych (Dz. U. 2017 poz. 1171), do którego nie będzie miał zastosowania par. 7 ust. 2. Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.06.2010 w sprawie zaświadczeń o uzyskanej wygranej oraz ewidencji zaświadczeń i ewidencji wypłaconych (wydanych) wygranych (Dz. U. 2017  poz. 1723). Jest to przypadek, w którym organizator po zakończeniu loterii „nie kończy wykonywania działalności związanych z grami hazardowymi”, słowem planuje organizacje kolejnych.