Europejscy naukowcy zrobili zdjęcie obcego układu planetarnego. To pierwsza tego typu fotografia w historii

Bartłomiej Pawlak
Naukowcy z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) uzyskali pierwsze w historii zdjęcie układu planetarnego, w którym gwiazdę podobną do Słońca obiega więcej niż jeden obiekt. Badacze podkreślają, że fotografie tak niewielkich obiektów są niezwykle rzadkie.
Zobacz wideo Czarna dziura pożarła gwiazdę wielkości Słońca. NASA zarejestrowała niezwykle rzadkie zjawisko

Za fotografię odpowiada zespół czterech teleskopów VLT (Very Large Telescope) położony na pustyni Atakama w północnym Chile. Obserwatorium należy do ESO (European Southern Observatory) i od wielu lat dostarcza nam fantastycznych obrazów bardzo odległych obiektów głębokiego kosmosu.

Pierwsze w historii zdjęcie wieloplanetarnego układu

Teraz badaczom udało się wykonać fotografię jedyną w swoim rodzaju. Na zdjęciu, które opublikowano w tym tygodniu, znalazła się odległa od nas o 300 lat świetnych gwiazda TYC 8998-760-1 podobna do Słońca, a także dwie obiegające ją egzoplanety. 

Badacze zazwyczaj odkrywają planety pozasłoneczne m.in. metodą tranzytu (obserwują spadek jasności gwiazdy podczas przejścia planety na tle jej tarczy), a zatem nie uzyskują realnych fotografii, które obejrzeć może potem każdy z nas. Jedynie raz na jakiś czas udaje im się wykonać zdjęcie, na którym znalazła się jedna egzoplaneta (po raz pierwszy udało się to w 2004 roku również naukowcom z ESO).

Tym razem teleskop VLT uzyskał w ten sposób obraz aż dwóch egzoplanet znajdujących się blisko siebie i obiegających gwiazdę podobną do Słońca. Badacze z ESO podkreślają, że to pierwsza tego typu fotografia w historii. Wcześniej wykonano jedynie dwa podobne zdjęcia, jednak gwiazda znacząco różniła się od naszej.

Pomimo iż astronomowie odkryli w sposób pośredni tysiące planet w naszej galaktyce, jedynie niewielki ułamek egzoplanet został bezpośrednio sfotografowany. Bezpośrednie obserwacje są ważne w poszukiwaniu środowisk, które mogą wspierać istnienie życia

- tłumaczy współautor badania, Matthew Kenworthy z Leiden University cytowany w komunikacie ESO.

Planety na zdjęciu poniżej zaznaczono strzałkami. Aby móc otrzymać ich obraz konieczne było odcięcie blasku samej gwiazdy przy pomocy koronografu.

Pierwsze w historii zdjęcie układu planetarnego z gwiazdą podobną do naszejPierwsze w historii zdjęcie układu planetarnego z gwiazdą podobną do naszej fot. ESO/Bohn et al. (www.eso.org)

To dwie bardzo młode planety

Z wyliczeń naukowców z ESO wynika, że cały układ planetarny jest bardzo młody. Wiek gwiazdy TYC 8998-760-1 szacuje się na 17 mln lat (dla porównania wiek Słońca to ok. 4,6 mld lat). Same planety uformowały się zatem bardzo niedawno i wciąż są na tyle gorące, że stosunkowo mocno świecą w świetle podczerwonym. To pomogło naukowcom w wykonaniu powyższej fotografii.

Odkrycie stanowi migawkę ze środowiska, które jest bardzo podobne do tego w naszym Układzie Słonecznym, ale na znacznie wcześniejszym etapie jego ewolucji

- tłumaczy Alexander Bohn, doktorant w Leiden University w Holandii, który kierował badaniami.

O ile jednak gwiazda jest podobna do Słońca, to same planety nie przypominają Ziemi. Są to dwa gazowe olbrzymy, które orbitują w znacznej odległości od TYC 8998-760-1. Pierwsza z egzoplanet znajduje się 160, a druga 320 jednostek astronomicznych od swojej gwiazdy. Jedna jednostka astronomiczna to dystans dzielący Ziemię i Słońce, czyli ok. 150 mln km.

Obie egzoplanety są też znacznie większe od gazowych olbrzymów z Układu Słonecznego. Wewnętrzna planeta ma masę aż 14 mas Jowisza, a zewnętrzna jest od niego sześć razy masywniejsza. Dla porównania masa Jowisza jest 318 razy większa od masy Ziemi.

Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym "The Astrophysical Journal Letters".

Czytaj też: NASA podaje kolejną datę wystrzelenia Teleskopu Jamesa Webba. Następca Hubble'a znów opóźniony