Cena energii elektrycznej w Polsce to efekt działania mechanizmów rynkowych, które funkcjonują na podobnych zasadach jak każdy inny rynek. Energia elektryczna jest kupowana i sprzedawana m.in. na Towarowej Giełdzie Energii (TGE), gdzie cena kształtuje się na podstawie popytu i podaży. Gdy zapotrzebowanie na prąd jest większe, cena rośnie. Kiedy produkujemy więcej energii, niż potrzebujemy, cena spada. Energia nie może być magazynowana na dużą skalę, więc system musi być ciągle zbalansowany. To właśnie dlatego ceny energii mogą wielokrotnie zmieniać się nawet w ciągu jednej doby – od najniższych w nocy do najwyższych podczas wieczornego szczytu zużycia. Dla prosumentów oznacza to, że wartość energii sprzedawanej do sieci jest ściśle powiązana z bieżącą sytuacją rynkową.

Koszty wytworzenia energii

Koszty wytworzenia energii różnią się znacząco w zależności od źródła. Odnawialne źródła energii (OZE) są obecnie najtańsze. To głównie dlatego, że po zbudowaniu instalacji koszt "paliwa" – słońca, wiatru czy wody – jest zerowy, natomiast nadal potrzebne jest bieżące serwisowanie urządzeń. Prąd z elektrowni konwencjonalnych jest znacznie droższy. Do tych kosztów dochodzą jeszcze zakup paliwa – węgla lub gazu – oraz opłaty za emisję CO2, które dla elektrowni węglowych stanowią nawet 68 proc. całkowitych kosztów wytworzenia.

Koszty przesyłu i dystrybucji – opłaty za sieć i jej utrzymanie

Energia musi dotrzeć od elektrowni do naszych domów przez rozbudowaną sieć przesyłową i dystrybucyjną. Za jej utrzymanie, modernizację i rozbudowę płacimy opłaty przesyłowe i dystrybucyjne. PSE (Polskie Sieci Elektroenergetyczne) zarządza siecią najwyższych napięć i pobiera opłaty przesyłowe, które składają się ze składnika stałego (PLN/MW/miesiąc) i zmiennego (PLN/MWh). Do tego dochodzi opłata jakościowa za utrzymanie standardów niezawodności dostaw oraz opłata rynkowa związana z wymianą energii z krajami sąsiednimi. Operatorzy Sieci Dystrybucyjnych zarządzają sieciami średniego i niskiego napięcia, pobierając podobne opłaty. Te opłaty są niezbędne, aby energia mogła bezpiecznie i niezawodnie trafiać do każdego odbiorcy, a sieć dystrybucyjna była stale modernizowana i rozwijana.

Opłaty systemowe i podatki

Na rachunku za energię kryje się też zestaw opłat, które pełnią ważne funkcje w systemie energetycznym. Jedną z nich jest opłata OZE, przeznaczona na wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł energii, takich jak farmy wiatrowe i instalacje fotowoltaiczne. Obok niej pojawia się opłata kogeneracyjna, która finansuje produkcję energii w tzw. wysokosprawnej kogeneracji – technologii pozwalającej w tym samym procesie wytwarzać prąd i ciepło, co zwiększa efektywność i ogranicza zużycie paliw.

ZOBACZ INFOGRAFIKĘ O OPŁATACH I TARYFACH

W zestawieniu znajdziemy także opłatę mocową. Jej zadaniem jest zapewnienie, że elektrownie będą utrzymywać odpowiednią gotowość, by w razie nagłego wzrostu zapotrzebowania – na przykład w mroźne, zimowe wieczory – dostarczyć potrzebną moc. Do tego dochodzi opłata przejściowa, czyli kompensata dla wytwórców energii wynikająca z rozwiązania kontraktów długoterminowych. Całość uzupełniają podatki – VAT oraz akcyza.

Jak działa rynek hurtowy energii?

Rynek hurtowy energii działa w oparciu o Rynek Dnia Następnego (RDN). Oznacza to, że każdego dnia ustalana jest cena energii na wszystkie godziny dnia kolejnego. Producenci i duzi odbiorcy zgłaszają swoje prognozy – ile energii mogą wyprodukować lub ile jej potrzebują. Na tej podstawie giełda energii ustala ceny, które zwykle różnią się w zależności od pory dnia – są niższe w nocy i w ciągu dnia, a wyższe w szczycie, np. popołudniami.

Jak rozliczają się właściciele instalacji fotowoltaicznych?

Sposób rozliczenia energii z fotowoltaiki zależy od daty podłączenia instalacji do sieci. Osoby, które uruchomiły swoje panele przed 1 kwietnia 2022 roku, korzystają ze starego modelu net-meteringu – systemu upustów. Pozwala on oddać prąd do sieci i później odebrać 70 lub 80 proc. tej ilości bez dodatkowych kosztów.

Z kolei wszyscy prosumenci przyłączeni od 1 kwietnia 2022 r. – oraz ci, którzy zdecydują się przejść na nowszy system – są objęci modelem net-billingu. Tutaj nadwyżka prądu trafia na tzw. depozyt prosumencki i jest wyceniana według rynkowej ceny energii, a od lutego 2025 r. wartość zapisu jest powiększana o 23 proc. dzięki specjalnemu współczynnikowi. Net-billing, mimo pewnej zmienności, pozwala na lepsze zarządzanie energią: umożliwia korzystanie z depozytu wtedy, gdy cena rynkowa spadnie, premiuje sprzedaż prądu w godzinach szczytu. Istotną rolę w takim świadomym zarządzaniu energią odgrywają magazyny energii.

Czynniki zewnętrzne

Warunki pogodowe mają ogromny wpływ na ceny energii. W słoneczne i wietrzne dni OZE produkują dużo taniej energii, obniżając ceny rynkowe. Zimą zapotrzebowanie na energię wzrasta o 20-30 proc. z powodu ogrzewania, a jednocześnie z uwagi na mniej słonecznych dni produkcja z fotowoltaiki jest niższa, co podnosi ceny. Sezonowość jest wyraźna – najwyższe ceny występują zimą (grudzień-luty), a najniższe latem. Wynika to nie tylko z warunków atmosferycznych, lecz także sezonów urlopowych. Ogromne znaczenie dla cen energii ma także sytuacja geopolityczna, która wpływa bezpośrednio na ceny surowców.

Na koniec

Ceny energii to efekt działania wielu powiązanych mechanizmów – od kosztów wytworzenia, przez opłaty sieciowe, po czynniki zewnętrzne. Dzięki zrozumieniu tych mechanizmów możesz świadomie planować zużycie – korzystać z prądu w czasie niższych cen energii i ograniczać zużycie, gdy ceny są najwyższe – a w konsekwencji uzyskać realne oszczędności.

Materiał promocyjny marki PGE