Bezwarunkowy dochód podstawowy (BDP) od lat pojawia się w dyskusjach o przyszłości polityki społecznej. W Polsce propozycja jego wprowadzenia została przedstawiona w formie petycji i dotyczyła pilotażu w jednym regionie. Sprawa została rozpatrzona przez parlamentarzystów, co kończy ten etap prac nad projektem.
Bezwarunkowy dochód podstawowy w Polsce. Kto miał otrzymać 2333 zł i na jakich zasadach?
Projekt zawarty w petycji zakładał wypłatę 2333 zł miesięcznie dla każdego obywatela od 3. roku życia, bez kryterium dochodowego. Była to kwota odpowiadająca połowie ówczesnej płacy minimalnej brutto, więc w praktyce mogłaby się zmieniać wraz z jej wzrostem. Świadczenie miało obejmować wszystkich obywateli, jednak wyłącznie w ramach pilotażu. W przypadku dzieci w wieku 3-5 lat konieczne byłoby zgłoszenie przez rodzica. Formalności miały być ograniczone, ale brak zgłoszenia lub błędy w danych mogłyby skutkować brakiem wypłat. Propozycja miała charakter koncepcji przedstawionej w petycji, a nie gotowego projektu ustawy.
Autor petycji proponował, aby program był testowany w województwie śląskim przez co najmniej 20 lat. Region wybrano ze względu na jego specyfikę gospodarczą i przemiany na rynku pracy. Świadczenie miało mieć stałą wysokość dla wszystkich uczestników i nie przewidywało progów dochodowych. Ograniczenie programu do jednego regionu budziło jednak wątpliwości, ponieważ mogłoby zostać uznane za nierówne traktowanie obywateli. Ten element był jednym z kluczowych argumentów analizowanych przy ocenie projektu.
Zalety i wady bezwarunkowego dochodu podstawowego. Eksperci wskazują możliwe skutki
W analizach wskazywano, że bezwarunkowy dochód podstawowy mógłby uprościć system świadczeń i ograniczyć ubóstwo. Stały dochód zwiększa poczucie bezpieczeństwa i może wspierać aktywność gospodarczą w nowych obszarach. Jednocześnie podkreślano poważne ryzyka. Najważniejsze to wysokie koszty dla finansów publicznych, możliwość wzrostu cen oraz potencjalny wpływ na aktywność zawodową. Częstym błędem w interpretacji tego rozwiązania jest traktowanie go jako dodatku do obecnych świadczeń, takich jak 800 plus czy zasiłek dla bezrobotnych, podczas gdy w założeniach miał on zastępować część z nich. Najważniejsze do zapamiętania w jednym zdaniu jest to, że BDP oznacza zmianę całego systemu wsparcia społecznego.
Decyzja parlamentarna zapadła na poziomie komisji. Petycja została odrzucona
Komisja sejmowa ds. petycji jednogłośnie odrzuciła propozycję dotyczącą pilotażu bezwarunkowego dochodu podstawowego. Nie było to głosowanie nad ustawą ani wprowadzeniem programu w całym kraju, lecz decyzja dotycząca konkretnej inicjatywy obywatelskiej. Odrzucenie petycji oznacza, że program nie będzie realizowany w zaproponowanej formie. Obecny system świadczeń pozostaje bez zmian, a ewentualny powrót do tej koncepcji wymagałby przygotowania pełnoprawnego projektu legislacyjnego.
