Zaledwie 1/10 Polaków sporządza testament – wynika z badań Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce. O tym, jakie to może mieć konsekwencje dla ich spadkobierców, świadczą dane z ZAiKS-u, który szuka uprawnionych do odbioru tantiem za dorobek niemal tysiąca artystów. – Jeszcze bardziej skomplikowana jest kwestia dziedziczenia pieniędzy wypłacanych twórcom internetowym przez platformy społecznościowe – przekonuje Anna Klemensowicz, ekspertka Intrum, firmy obsługującej zadłużenie.
Spośród 10 proc. Polaków, którzy chcą i pamiętają o tym, by sporządzić odpowiedni dokument, wielu skupia się wyłącznie na dorobku materialnym: pieniądzach zgromadzonych w bankach, lokatach czy w gotówce, nieruchomościach, cennych rzeczach ruchomych, jak np. samochody czy kosztowna biżuteria. Jednak w erze rozwoju cyfrowych narzędzi pomnażania oszczędności, wiele osób z obecnego pokolenia pozostawi po sobie również majątek cyfrowy.
Team Litewka działa dalej, rodzeństwo Technoblade poszło na studia
Przykłady? Gdy wiosną tego roku w wypadku zginął Łukasz Litewka – polityk rozpoznawalny i ceniony głównie za głośne i spektakularne akcje charytatywne, w trakcie których zbierano milionowe kwoty m.in. na terapie genowe dla chorych dzieci, wsparcie osób potrzebujących czy chorujących przewlekle lub wymagających rehabilitacji, jego współpracownicy i bliscy nie mogli dojść do porozumienia w sprawie dalszego zarządzania jego projektem. A ten był zakotwiczony w internecie – w mediach społecznościowych. W efekcie inicjatywę podzielono na dwie osobne organizacje. Współpracownik polityka przejął kanały komunikacji, a rodzina stworzyła nową fundację, odcinając się od działań #TeamLitewka.
Influencer Technoblade, jeden z najpopularniejszych na świecie twórców treści Minecraft, który zmarł na nowotwór w 2022 roku, mając 23 lata, zostawił po sobie prawie 4 mln dolarów majątku, a przychody z pośmiertnych wyświetleń i gadżetów przeznaczono m.in. na studia jego rodzeństwa oraz badania nad leczeniem raka.
Grant Thompson, znany jako the King of Random, amerykański twórca znany z eksperymentów naukowych i projektów DIY, zginął w wypadku paralotniowym w lipcu 2019 roku w wieku 38 lat. W chwili śmierci majątek influencera szacowano na około 6 mln dol., a dochodowy kanał o ponad 11 milionach subskrybentów przejęła i kontynuowała jego ekipa.
Ponad połowa (56 proc.) twórców internetowych zarabia na swojej działalności, a najwyższe dochody osiągają youtuberzy – co trzeci z nich otrzymuje więcej niż 10 tys. zł miesięcznie. Na zarobki składa się współpraca z markami, donacje, subskrypcje treści. Część źródeł przychodów, np. pieniądze za wyświetlenia reklam, jest aktywna po śmierci internetowego twórcy. Tyle, że trzeba o takiej umowie wiedzieć, by się o pieniądze po zmarłym upomnieć.
– Kwestia dziedziczenia pieniędzy wypłacanych twórcom internetowym przez platformy społecznościowe jest skomplikowana. Głównym źródłem informacji o zasadach postępowania są regulaminy poszczególnych firm. YouTube umożliwia najbliższej rodzinie zmarłego złożenie wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na jego koncie, na przykład w wyniku monetyzacji kanału. Podobną procedurę posiada platforma streamingowa Kick. Pozostałe serwisy i aplikacje oferujące programy partnerskie nie zawsze wskazują wprost, jak uzyskać dostęp do zarobków twórcy po jego śmierci - mówi Anna Klemensowicz, ekspertka Intrum.
Co wtedy pozostaje bliskim? Kontakt z centrum pomocy lub biurem obsługi klienta. Dlatego najlepiej jest, jeśli to sam twórca zadba o przekazanie dostępów do konta, np. dodając do niego kolejnych użytkowników w roli współwłaścicieli lub menedżerów. Intrum przypomina, że z takiej opcji skorzystał właśnie Technoblade.
Prawa zbywalne, dziedziczne
Jakie prawa przysługują tym, którzy stracili bliską osobę - nie tylko internetowego, ale takiego, którego obrót utworami reguluje prawo autorskie?
Zacznijmy od przepisów ogólnych - zgodnie z art. 922 Kodeksu cywilnego spadkobiercy dziedziczą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Są to aktywa takie jak nieruchomości, ruchomości, środki pieniężne zgromadzone na kontach bankowych, kontach oszczędnościowych i lokatach, jak też pasywa (np. zobowiązania finansowe, czyli długi). Jeśli zaś chodzi o twórczość, to poza materialnymi dziełami sztuki (takimi jak obrazy czy rzeźby), do tego katalogu wliczają się też dzieła cyfrowe - fotografie, książki, scenariusze, filmy, dzieła muzyczne.
Pamiętajmy też, że prawa autorskie do utworu dzielą się na osobiste, które są niezbywalne (utwór oznaczony imieniem, nazwiskiem, pseudonimem) oraz majątkowe - zbywalne, dotyczące wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Prawa majątkowe są dziedziczne i w tym przypadku z wynagrodzenia mogą korzystać jeszcze nawet dwa pokolenia.
– Przez 70 lat od śmierci twórcy spadkobiercy mogą pobierać wynagrodzenie za pozostawione utwory, decydować o ich wykorzystaniu, a także przenieść prawa do nich na inną osobę. Co istotne, jeśli zmarły był współautorem dzieła, czas ten jest liczony od momentu śmierci ostatniego z pozostałych twórców – kwituje Anna Klemensowicz, ekspertka Intrum.
Warto sprawdzić, czy nasz bliski podpisał umowę z organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, takimi jak Stowarzyszenie Autorów ZAiKS czy Związek Artystów Wykonawców STOART. Jeśli tak, jako spadkobiercy mamy prawo do tantiem za komercyjne wykorzystanie dzieła. Aby uzyskać wynagrodzenie, należy dostarczyć organizacji wymagane przez nią dokumenty, w tym te dotyczące nabycia praw spadkowych. Warto zadbać o tę kwestię – w 2025 roku ZAiKS wypłacił twórcom wynagrodzenie autorskie w łącznej wysokości 677 mln zł.
