Zachowek jest instytucją prawa spadkowego, która ma chronić interesów najbliższych członków rodziny zmarłego. Ubiegać mogą się o niego osoby pominięte w testamencie bliskiego krewnego, które nie otrzymały z tego powodu spadku.
Kto może ubiegać się o zachowek? Prawo do niego mają najbliżsi członkowie rodziny
Osobom pominiętym w testamencie bliskiego członka rodziny "przysługuje przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia" - podaje Kodeks Cywilny. Oznacza to, że mogą wysunąć wobec innych spadkobierców roszczenie o pokrycie części sumy, którą otrzymałyby w przypadku dziedziczenia ustawowego, a więc w sytuacji, w której nie zostałby sporządzony testament.
Zgodnie z prawem zachowek należy się zstępnym (potomkom spadkodawcy, a więc dzieciom, wnukom, prawnukom etc.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy ustawowo powołani byliby do spadku. Jak podaje portal infor.pl, w przypadku, gdy w chwili śmierci spadkodawca miał rodziców, małżonka i dzieci, to roszczenia przysługują wyłącznie krewnym, którzy dziedziczyliby w pierwszej kolejności, a więc dzieciom i małżonkowi lub małżonce. Warto podkreślić również, że roszczenia z tytułu zachowku ulegają przedawnieniu po upłynięciu pięciu lat od ogłoszenia testamentu.
Ile wynosi zachowek i jak go obliczyć?
Bliscy krewni należący do jednej z trzech wymienionych wyżej grup mogą ubiegać się o zachowek w wysokości połowy wartości majątku, który przysługiwałby im w przypadku dziedziczenia ustawowego. Jego wysokość jest wyższa w dwóch przypadkach: jeśli wysuwający roszczenia członek rodziny jest osobą małoletnią (a więc nie ukończył 18. roku życia) lub trwale niezdolną do pracy. W tych przypadkach wartość zachowku wynosi równowartość dwóch trzecich majątku, który przysługiwałby w przypadku dziedziczenia ustawowego.
Podstawą do obliczenia wysokości zachowku jest określenie udziału spadkowego osoby wysuwającej roszczenia. Przy jego ustalaniu uwzględnia wszystkich spadkobierców, także tych niegodnych (na przykład tych, którzy dopuścili się ciężkiego przestępstwa względem spadkodawcy) oraz tych, którzy odrzucili spadek. Nie są w tym procesie natomiast uwzględniani spadkobiercy, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.
Często kolejnym istotnym krokiem w przypadku ustalania wysokości zachowku jest obliczenie substratu zachowku. W przypadku jego wyliczenia konieczne jest określenie tak zwanej "czystej wartości spadku", która do wartości majątku spadkowego dolicza również darowizny dokonane przez spadkodawcę. Chroni to spadkobiercę między innymi przed sytuacją, w której krewny zrzekłby się przed śmiercią całego swojego majątku na rzecz innej osoby.
