Gaz ziemny odgrywa ważną rolę w zapewnieniu stabilności energetycznej Polski oraz włączeniu się kraju w transformację energetyczną w zgodzie z unijnymi celami klimatycznymi. Jako paliwo pomostowe, gaz umożliwia stopniowe odchodzenie od węgla, jednocześnie wspierając dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE). Transformacja stawia przed Polską wiele wyzwań, w tym potrzebę zapewnienia stabilnych dostaw gazu oraz elastyczności systemu energetycznego, który musi radzić sobie z niestabilnością produkcji energii z OZE, zależnych od pogody. Dywersyfikacja dostaw i własne wydobycie gazu w kraju i za granicą, są kluczowe dla budowy bezpiecznego i niezależnego systemu energetycznego.
Udana dywersyfikacja
Polska przez lata była uzależniona od dostaw gazu ziemnego z Rosji, co czyniło kraj wrażliwym na polityczne i ekonomiczne naciski. Jeszcze w 2021 roku rosyjski gaz stanowił ponad 60% importu. Dzięki konsekwentnie realizowanym przez kolejne lata projektom infrastrukturalnym oraz podpisaniu strategicznych kontraktów z nowymi dostawcami, Polska osiągnęła całkowite uniezależnienie od rosyjskiego gazu, który nie jest dostarczany do naszego kraju od kwietnia 2022 r.
Jednym z fundamentów dywersyfikacji stał się gazociąg Baltic Pipe, łączący Polskę z Norwegią przez Danię. W 2023 roku Baltic Pipe dostarczył ok. 45% importowanego gazu, co odpowiada ponad 6 mld m³. Możliwość pełnego wykorzystania przepustowości na poziomie ponad 8 mld m³ rocznie gwarantuje stabilne dostawy z norweskich złóż, w tym z własnego wydobycia prowadzonego tam przez Grupy ORLEN.
Równolegle, terminal LNG w Świnoujściu stał się kluczowym elementem zaopatrzenia kraju w surowiec. Do dzisiaj przyjęto tam ponad 320 dostaw. O wadze tego punktu na energetycznej mapie Polski może świadczyć fakt, że 62 dostawy LNG przyjęte w całym 2023 roku to ponad 6 mld m³ gazu, czyli o. 45% całego importu gazu ziemnego do naszego kraju. Skroplony gaz pochodzi z różnych źródeł, w tym z USA, Kataru, ale też np. Trynidadu i Tobago oraz Gwinei Równikowej. Realizowany rozwój terminalu LNG oraz zdolności regazyfikacyjnych stwarza możliwość dalszego zwiększania importu w przyszłości.
Kolejnym ważnym przedsięwzięciem, umożliwiającym zwiększenie dostaw LNG do Polski jest budowa, przez spółkę GAZ-SYSTEM, terminala FSRU (Floating Storage Regasification Unit) w Zatoce Gdańskiej. Jego planowana zdolność regazyfikacji na poziomie 6,1 mld m³ rocznie sprawi, że stanie się istotnym elementem w polskim systemie energetycznym. Orlen zarezerwował całą przepustowość budowanego obecnie FSRU. Koncern posiada zdywersyfikowany portfel kontraktów, zapewniające stabilne i niezakłócone dostawy.
Gaz paliwem przejściowym
Transformacja energetyczna w Polsce, w szczególności związana z dynamicznym rozwojem odnawialnych źródeł energii, stawia przed systemem energetycznym nowe wyzwania. Kluczową cechą OZE, takich jak energia wiatrowa i słoneczna, jest ich zależność od warunków pogodowych, co prowadzi do znacznych wahań w ich dostępności. W efekcie krajowy system energetyczny musi być przygotowany na nagłe zmiany w podaży energii, które mogą występować zarówno w ciągu jednego dnia, jak i w perspektywie długoterminowej. W tym kontekście gaz ziemny odgrywa niezwykle istotną rolę jako stabilizator, umożliwiający elastyczne dostosowanie produkcji energii do aktualnych potrzeb rynku.
Jedną z największych zalet gazu ziemnego jest jego zdolność do błyskawicznej reakcji na zmiany zapotrzebowania na energię. Elektrownie gazowe, dzięki swojej konstrukcji, mogą szybko zwiększać lub zmniejszać produkcję energii, co czyni je idealnym uzupełnieniem dla niestabilnych źródeł OZE. W sytuacjach, gdy warunki pogodowe uniemożliwiają generowanie wystarczającej ilości energii z wiatru lub słońca, jednostki gazowe są w stanie przejąć obciążenie i zapewnić ciągłość dostaw energii do sieci.
Jednym z najbardziej znaczących przykładów inwestycji w gaz (rozumiany również właśnie jako stabilizator systemu energetycznego) są nowe bloki gazowo-parowe wybudowane w Elektrowni Dolna Odra. Projekt ten jest odpowiedzią na potrzebę modernizacji krajowej energetyki i zastąpienia przestarzałych jednostek węglowych bardziej efektywnymi i niskoemisyjnymi rozwiązaniami. Nowe bloki gazowe, oddane do użytku w 2024 roku, będą w stanie dostarczać energię z dużo niższą emisją dwutlenku węgla w porównaniu do jednostek węglowych, co wpisuje się w zobowiązania Polski wobec polityki klimatycznej Unii Europejskiej.
I tu dochodzimy do kolejnego wyzwania stojącego przed polską energetyką – dekarbonizacji. Zastępowanie węgla gazem ziemnym pozwala na znaczną redukcję emisji CO2, ponieważ gaz ziemny emituje około 50% mniej dwutlenku węgla na jednostkę wyprodukowanej energii w porównaniu do węgla kamiennego. Dodatkowo, proces wytwarzania energii w elektrowniach gazowo-parowych charakteryzuje się wyższą efektywnością, co oznacza, że mniejsze ilości paliwa są potrzebne do wygenerowania tej samej ilości energii.
Nie tylko import
Warto podkreślić, że istotną rolę w budowaniu bezpieczeństwa energetycznego odgrywają też krajowa produkcja gazu oraz zdolności magazynowe. Dzięki połączeniu wydobycia lokalnego z efektywnym zarządzaniem rezerwami strategicznymi, Polska jest w stanie zminimalizować ryzyko związane z kryzysami dostaw oraz zmiennym zapotrzebowaniem na gaz, szczególnie w okresach największego obciążenia systemu energetycznego.
Produkcja gazu ziemnego w Polsce, choć nie pokrywa krajowego zapotrzebowania, pozostaje istotnym elementem niezależności energetycznej. W 2023 roku krajowe wydobycie wyniosło ok. 3,4 mld m³, co odpowiadało ponad 20% zużycia gazu w Polsce. Wydobycie to koncentruje się głównie na krajowych złożach gazu w Wielkopolsce oraz na Podkarpaciu, gdzie rozwinięta infrastruktura przesyłowa umożliwia szybki transport gazu do odbiorców. Krajowa produkcja stanowi podstawę, która w połączeniu z importem pozwala na elastyczne reagowanie na potrzeby rynku oraz zmiany w dostępności gazu na rynkach międzynarodowych.
Oprócz produkcji i importu, ważnym aspektem bezpieczeństwa dostaw jest efektywne zarządzanie magazynami gazu. Polska dysponuje infrastrukturą magazynową, która pozwala na przechowywanie gazu w podziemnych zbiornikach. ORLEN inwestuje w jej rozbudowę. Dzięki zwiększeniu pojemności największego podziemnego magazynu gazu w Polsce – PMG Wierzchowice, łączne krajowe zdolności magazynowania gazu wzrosną o 1/4 do ponad 4 mld m³. To tyle, ile zużywają wszystkie gospodarstwa domowe w Polsce przez ok. 10 miesięcy. Magazynowanie gazu to ważne zabezpieczenie przed potencjalnymi kryzysami. W sytuacjach nagłych zakłóceń w dostawach, jak ograniczenia na międzynarodowych rynkach gazu czy awarie infrastruktury przesyłowej, strategiczne rezerwy gazu umożliwiają utrzymanie ciągłości zaopatrzenia dla przemysłu, gospodarstw domowych oraz sektora energetycznego.
Stabilność i bezpieczeństwo
Polska dzięki dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego oraz rozbudowie infrastruktury gazowej osiągnęła niezależność energetyczną od Rosji, co jeszcze dekadę temu wydawało się trudnym celem. Rozwój takich projektów jak Baltic Pipe, terminal LNG w Świnoujściu czy liczne interkonektory międzysystemowe oraz podziemne magazyny gazu, pozwoliły nie tylko na zabezpieczenie krajowego rynku, ale także na budowanie pozycji lidera w regionie.
Materiał promocyjny ORLEN.
