"Rio de Zegrzyneiro" albo "warszawskie morze" to prześmiewcze określenia, którymi Warszawiacy nazywają Jezioro Zegrzyńskie (potocznie mówi się też o Zalewie Zegrzyńskim). Nazwę temu miejscu nadał w grudniu 1962 roku ówczesny premier Józef Cyrankiewicz. Wielu warszawiaków bowiem nie wie, że uwielbiane przez nich kąpielisko jeszcze przed 60-laty nie istniało. Były tam głównie tereny rolnicze: podmokłe łąki, pola i pastwiska, ale też zabudowa mieszkalna. Tak, w miejscu, gdzie obecnie znajduje się tzw. patelnia jeziora, mieszkali ludzie.
Burzliwe losy Zalewu Zegrzyńskiego
Ze względu na bliską obecność rzek Narwia i Bug tereny te często zalewano. Dlatego w 1951 roku wymyślono, żeby zamienić je w nowoczesny zbiornik. W przygotowaniu do ich zalania mieli pomagać m.in. więźniowie osadzeni w zakładach krótkoterminowych. Trzy takie zakłady miały znajdować się właśnie na terenie obecnego Zalewu Zegrzyńskiego.
Budowę stopnia wodnego w miejscowości Dębe rozpoczęto w 1958 roku, a zakończono w 1963 roku. Wykonano zapory i przegrodzenia Narwi, a jej wody skierowany na jaz. Poza zaporą główną powstały również zapory boczne, jedenaście przepompowni do odwadniania terenów i wały ziemne na lewym brzegu rzeki.
Jak pisał przed laty Jerzy S. Majewski na łamach "Gazety Wyborczej", przy wykopie pracowała pogłębiarka kubłowa o nazwie "Belzebub", która na raz zbierała pół tony piasku. Belzebub w 1949 roku został wyłowiony z dnia Zatoki Gdańskiej. Jego bliźniak - "Lucyfer" - pracował w Szczecinie.
Oficjalne otwarcie zbiornika nastąpiło 20 lipca 1963 roku.
W międzyczasie, gdy prowadzono pracę nad powstaniem zbiornika, wśród polskich władz narastały ambicje atomowe. Jedną z możliwych lokalizacji pierwszej polskiej elektrowni atomowej miały być okolice Narwi i Bugu. Planowano postawienie tam eksperymentalnej elektrowni o mocy 200-300 MWe. W przypadku takich inwestycji kluczowy jest dostęp do dużego zbiornika wodnego, więc okoliczności były bardzo sprzyjające. Ostatecznie jednak ten pomysł upadł i forsowano Żarnowiec, jako miejsce elektrowni.
Miała być elektrownia, a wyszło "Rio de Zegrzyneiro"
Utworzony w latach 60. Zalew Zegrzyński miał służyć żegludze. Powstanie stopnia wodnego stworzyło dogodne warunki żeglugowe na Narwi, połączonej przez Jezioro Zegrzyńskie i Kanał Żerański z Wisłą. Zbiornik wybudowano jako najniżej położony element kaskady zbiorników na Bugu, które miały umożliwić żeglugę aż do Dniepru. Ostatecznie z budowy pozostałych zbiorników zrezygnowano, a Zalew Zegrzyński stał się zapleczem rekreacyjnym stolicy. Takim pozostaje do dziś.
"Jezioro niemal od samego początku stało się przede wszystkim atrakcyjnym miejscem aktywnego wypoczynku dla mieszkańców okolicznych miejscowości oraz samej stolicy. Nad jego brzegami powstały ośrodki wypoczynkowe, kluby jachtowe i szkółki żeglarskie. Rozwinięto żeglugę turystyczną" - opisuje we wstępie do książki "60 lat Jeziora Zegrzyńskiego" Wójt Gminy Nieporęt Sławomir Mazur.
Zalew Zegrzyński warszawską wakacyjną stolicą
Zbiornik ma powierzchnię 30,3 km2, objętość 89 960 000 m3 wody i średnią głębokość ok. 3 m. Można na nim uprawiać sporty wodne, takie jak: żeglarstwo, windsurfing, wakeboarding, kajakarstwo, czy też wędkarstwo. Wypoczynkowi nad jeziorem sprzyja zaplecze noclegowe i gastronomiczne oraz bogata infrastruktura sportowo-rekreacyjna.
Ponadto jest źródłem wody dla Warszawy. Tu bowiem znajduje się ujęcie Wodociągu Północnego. "Na stopniu wodnym piętrzącym wodę w Jeziorze Zegrzyńskim powstała Elektrownia Wodna Dębe - ekonomiczne źródło czystej energii elektrycznej. Stopień wodny oraz Jezioro Zegrzyńskie wykorzystywane są do produkcji energii elektrycznej, poboru wody przez Wodociąg Północny, rekreacji i sportów wodnych oraz żeglugi (droga wodna II klasy). Stopień Wodny Dębe wraz z Kanałem Żerańskim i śluzą Żerań tworzą tzw. warszawski węzeł wodny" - czytamy na stronie zbiornika.
