Podatek od spadków i darowizn. NSA zabrał głos. Wydano kluczową uchwałę sądu

Podatek od spadku. NSA zabrał głos

W poniedziałek 26 maja Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uznał, że stwierdzenie nabycia spadku nie rodzi po stronie spadkobiercy ponownego obowiązku złożenia zeznania podatkowego (na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn), nawet jeśli nabycie nie zostało zgłoszone w terminie. Podkreślono, że w konsekwencji zastosowanie ma 3-letni, a nie 5-letni termin przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej wysokość podatku od spadków i darowizn. Uchwałę korzystną dla obywateli podjęto jednogłośnie. NSA podkreślił również, że przepisy podatkowe powinny być jasno zredagowane.

Nabycie spadku i odwołanie

Sprawa dotyczy postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia z 30 października 2018 r., w którym stwierdzono, że syn otrzymał w całości spadek po zmarłym ojcu. Sąd zawiadomił organ podatkowy o tym, kto został w tej sprawie spadkobiercą. Podatnik w odpowiedzi na wezwanie organu złożył wypełnione zeznanie podatkowe SD-3 w listopadzie 2022 r. Następnie organ decyzją z 2 stycznia 2023 r. ustalił wysokość zobowiązania w podatku od spadków i darowizn. Jednak od decyzji organu pierwszej instancji podatnik złożył odwołanie, w którym m.in. zarzucił, że decyzja ustalająca została wydana po upływie 3-letniego terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji podatkowej. Organ drugiej instancji utrzymał w mocy niekorzystne rozstrzygnięcie, ale Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Łodzi wyrokiem z 17 sierpnia 2023 r. uchylił decyzje organów obu instancji.

Zobacz wideo Pościg za piratem drogowym. Kierowca miał prawie 3 promile alkoholu w organizmie

Trzy rozbieżne linie orzecznicze

Podczas analizy powyższej sprawy skład orzekający zwrócił uwagę, że w orzecznictwie wykształciły się aż trzy linie orzecznicze na tle przepisów, które mają zastosowanie. Pierwszy nurt orzeczniczy, korzystny dla podatników, zakłada, że odnowienie niezgłoszonego do opodatkowania obowiązku podatkowego z tytułu nabycia spadku (art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn) nie implikuje po stronie spadkobiercy obowiązku złożenia zeznania podatkowego. W konsekwencji nie ma zastosowania 5-letni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 68 par. 2 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Decyzja ustalająca zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn powinna zostać doręczona przed upływem 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Według drugiej linii orzeczniczej, aprobowanej przez organy podatkowe, w przypadku nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych (również na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn) podatnik jest obowiązany do złożenia zeznania podatkowego, a skoro nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, wynikającym z sądowego stwierdzenia nabycia spadku, organ podatkowy ma ustawowo przyznaną kompetencję do doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w okresie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Z kolei trzecia koncepcja orzecznicza zakłada, że w sytuacji, gdy nie wygaśnie prawo organu podatkowego do wydania i doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego na podstawie pierwotnie powstałego obowiązku podatkowego (tj. w momencie przyjęcia spadku na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn), nie ma potrzeby analizowania powtórnego powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli podatnik nie złoży w terminie zeznania podatkowego, organ podatkowy ma prawo przyjąć, że zastosowanie znajdzie termin 5 lat, licząc od końca roku, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich

"Zdaniem Rzecznika w sytuacji, gdy bezspornie mamy do czynienia z niejasną regulacją (o czym świadczy ukształtowanie się w judykaturze aż trzech linii orzeczniczych), nie można wymagać od podatnika, aby to on poniósł negatywne konsekwencje dysfunkcjonalności systemowej omawianych ram prawnych" - czytamy w komentarzu RPO. Podkreślono, że w omawianej sprawie zaistniały podstawy do odwołania się do zasady in dubio pro triburtario, a więc zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika.