1010 zł - tyle od stycznia 2025 r. będzie wynosić kryterium dochodowe w pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, według rozporządzenia przyjętego przez rząd. w Obecnie - od 2022 r. - ten próg wynosi 776 zł, a więc podwyżka to 234 zł. W większych gospodarstwach domowych kryterium sięgnie 823 zł, wobec 600 zł obecnie. Innymi słowy, np. dla rodziny 2+2 świadczenie pieniężne z pomocy społecznej będzie przysługiwało w przypadku łącznych dochodów do 3292 zł miesięcznie (wzrost z 2400 zł obecnie). W górę pójdzie też maksymalna kwota zasiłku stałego - z 1000 zł do 1229 zł.
Inflacja dobijała, kryteria dla pomocy społecznej stały w miejscu
Podwyżka kryteriów dochodowych w pomocy społecznej jest konieczna co trzy lata, choć ustawa pozwala dokonywać weryfikacji częściej.
Poprzedni rząd, mimo rosnącej inflacji wpływającej na domowe budżety Polek i Polaków, nie skorzystał z tej możliwości
- ubolewa resort rodziny, pracy i polityki społecznej. Progi szły w górę w ostatnich ponad dziesięciu latach tylko czterokrotnie: w październikach 2012, 2015 i 2018 r. oraz w styczniu 2022 r.
Mimo bardzo wysokiej inflacji, od 2021 r. (z efektem od 2022 r.) progów już nie waloryzowano. W tym czasie, według danych GUS skumulowana inflacja wyniosła ponad 26,5 proc. (przez 2,5 roku: od stycznia 2022 r. do czerwca 2024 zł włącznie). Warto też zwrócić uwagę, że np. ceny żywności i napojów alkoholowych w tym czasie poszły w górę jeszcze mocniej, o ponad 32 proc. - a wszak u osób ubogich tego typu wydatki stanowią większą część budżetu domowego niż u bogatszych. Oczywiście poprzednia ekipa może się bronić, że np. mroziła ceny energii, obniżyła VAT na żywność i wypłacała dodatki osłonowe. Progów dla pomocy społecznej jednak nie ruszała.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają prace nad reformą systemu pomocy społecznej. Zakłada ona między innymi obowiązkową weryfikację kryteriów co roku, możliwa jest też zmiana sposobu liczenia dochodu. Planowana jest także integracja różnych form wsparcia w ramach pomocy społecznej.
W 2023 r. nawet nie wszystkie osoby skrajnie ubogie spełniały kryteria...
Sytuacja jest o tyle kluczowa, że opublikowane pod koniec czerwca przez GUS dane pokazały wzrost skali ubóstwa w Polsce w 2023 r. Zasięg ubóstwa skrajnego urósł do 6,6 proc. z 4,6 proc. w 2022 r. Był to najwyższy odczyt od 2014 r. Można szacować, że w skrajnym ubóstwie w 2023 r. żyło blisko 2,5 mln osób w Polsce.
Skrajne ubóstwo oznacza, że trzeba przeżyć za mniej niż minimum egzystencji. Jest ono wyliczane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, osobno dla każdego z typów gospodarstw domowych. Dla przykładu, dla jednoosobowych wynosiło ono w 2023 r. 913 zł (średnio w czwartym kwartale ub.r.), zaś dla czteroosobowej rodziny (dwie osoby dorosłe i dwoje dzieci do 14. roku życia) 2465 zł. Jak wyjaśnia IPiSS, minimum egzystencji "wyznacza poziom zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia i rozwoju psychofizycznego człowieka".
Urosła też skala ubóstwa relatywnego (wskazuje, jaki odsetek gospodarstw domowych wydaje mniej niż połowę tego, co przeciętnie rodziny w Polsce) oraz zasięg sfery niedostatku.
Co jednak najważniejsze akurat z punktu widzenia dostępu do pomocy społecznej, w 2023 r. po raz pierwszy od 2011 r. skala ubóstwa skrajnego okazała się wyższa od ubóstwa ustawowego. Gospodarstwo domowe cierpi na ubóstwo ustawowe, jeśli jest uprawnione do ubiegania się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej (a więc spełnia kryteria opisane na początku tego tekstu). Duży spadek skali ubóstwa ustawowego oznacza, że coraz mniej gospodarstw domowych spełnia te limity.
Skoro zasięg ubóstwa ustawowego jest mniejszy od skrajnego, to oznacza, że nawet nie wszystkie osoby skrajnie ubogie mają dostęp do pomocy społecznej! Zgrubnie można szacować, że w 2023 r. spośród około 2,4-2,5 mln osób żyjących w skrajnym ubóstwie kryterium dochodowego w pomocy społecznej nie spełniano ponad 900 tys. osób.
Próg dla ubóstwa ustawowego dla gospodarstwa jednoosobowego w 2023 r. (776 zł) był przez cały rok wyraźnie niższy od granicy ubóstwa skrajnego (od 888 zł do 918 zł, zależnie od kwartału). Tak naprawdę próg dla ubóstwa skrajnego przebił limity dostępu do pomocy społecznej już mniej więcej w połowie 2022 r.
Jak zauważa EAPN Poland, organizacja działająca na rzecz walki z ubóstwem, nawet podwyżka kryterium dochodowego w pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej z 776 zł do 1010 zł od 2025 r. jest zbyt niska. Postuluje podwyżkę do 1150 zł. Z danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wynika, że w ostatnim kwartale 2023 r. próg dochodowy dla ubóstwa skrajnego (dla gospodarstwa jednoosobowego) wynosił 913 zł.
