To zaimplementowanie do polskiego prawa unijnej dyrektywy, zwanej Europejskim Aktem o Dostępności (EAA). Dotąd prawne obowiązki zapewnienia dostępności dla osób z niepełnosprawnościami miały przede wszystkim podmioty administracji publicznej. Teraz prawo do dostępności stanie się standardem także w firmach z określonych sektorów oraz oferowanych przez nie produktach i usługach.
Polski Akt o Dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami
"Dostępność oznacza usuwanie barier technologicznych i projektowych, by produkty i usługi były użyteczne m.in. dla osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Celem regulacji jest włączenie społeczne i umożliwienie pełnego uczestnictwa w życiu społecznym i gospodarczym" - przekonuje Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Zdaniem resortu Polski Akt o Dostępności to odpowiedź na potrzeby osób z niepełnosprawnością czy też osób starszych. Na przykład "potrzeby dostępu do bankomatu, wygodnej obsługi e-sklepu czy też prostego nawigowania na platformie z filmami" - dodaje ministerstwo.
Resort funduszy podkreśla, że otwierając się na dostępność, firmy otworzą się jednocześnie "na ogromny, dotąd często niezauważany rynek konsumentów: osób z niepełnosprawnościami, ich przyjaciół i rodzin, seniorów i tych wszystkich klientów, którzy szukają wygody, intuicyjności". Liczba osób z niepełnosprawnościami w Polsce wynosi 5,5 mln, a liczba osób odczuwających ograniczenia sprawności może liczyć nawet 7,7 mln. Seniorzy często już dziś, zamiast udawać się do sklepów stacjonarnych, wybierają zakupy online ze względu na wygodę. Dlatego sektor technologiczny powinien reagować na te preferencje i wybierać takie rozwiązania, które zakładają prostotę i wygodę użytkownika. I właśnie o takich przyjaznych, skutecznych produktach i usługach mówi Polski Akt o Dostępności.
Polski Akt o Dostępności to nowe obowiązki dla firm
Osoby z niepełnosprawnościami to według różnych statystyk około 15 proc. globalnej populacji. Aż 78 proc. z nich przyznaje, że ma problemy z używaniem produktów czy korzystaniem z usług ze względu na ich niedostępność. Jak pokazują dane osoby z niepełnosprawnościami, razem z przyjaciółmi i rodziną, mają siłę nabywczą ponad 8 bilionów dolarów.
Przepisy ustawy mają wejść w życie 28 czerwca 2025 r. i od tej daty podmioty gospodarcze powinny wprowadzać na rynek produkty spełniające wymagania dostępności oraz oferować i świadczyć dostępne usługi zgodnie z przepisami tej ustawy. Nowe prawo przewiduje jednocześnie okresy przejściowe na dostosowanie niektórych rodzajów produktów i usług do przepisów. Daje też firmom możliwość stopniowego dochodzenia do wymaganej przez ustawę dostępności. "W sytuacji, gdy wprowadzane ustawą nowe obowiązki będą zbyt kosztowne lub będą wymagały zbyt dużych zmian technologicznych od podmiotów gospodarczych, będą one mogły ograniczyć wprowadzanie dostępności do tych wymagań, które nie stanowią nieproporcjonalnego obciążenia. Firmy będą jednak musiały opisać i udokumentować przyczyny zastosowania tego wyjątku z ustawy, a organ nadzoru rynku będzie miał prawo ocenić jego zasadność" - podaje resort.
Ministerstwo dodaje, że ustawa "nie określa szczegółowo, jak wyglądać ma dana usługa czy produkt. Ustanawia wymagania funkcjonalne, czyli efekt, jaki ma być osiągnięty przez produkt albo usługę, aby jak największa liczba osób, niezależnie od swej sprawności, mogła w jak najwyższym stopniu korzystać samodzielnie z tego produktu albo usługi". Oznacza to na przykład, że producent, importer czy dystrybutor smartfonów czy laptopów będzie musiał zapewnić, że z oferowanych przez nich produktów będą mogły korzystać osoby z różnymi niepełnosprawnościami, a same urządzenia będą miały możliwość np. zainstalowania oprogramowania potrzebnego osobom niewidomym czy głuchym. Co ważne - przepisy te dotyczą również firm, które importują produkty spoza Unii Europejskiej, na przykład z Chin. Ustawa obejmuje praktycznie wszystkie obszary naszego życia - od zakupów online, przez transport, po codzienne zarządzanie finansami. Ułatwi podróżowanie, dostęp do edukacji, rozrywki i kultury.
Mikroprzedsiębiorcy wyłączeni z ustawy
Co ważne, swoich produktów i usług do wymogów dostępności nie muszą dostosowywać mikroprzedsiębiorcy. Organy nadzoru rynku pracują już nad zbudowaniem sprawnego systemu kontroli, który stanie na straży stosowania przepisów ustawy. Firmy odniosą też spore korzyści. Jak podkreśla resort, bycie firmą dostępną to nie tylko zgodność z prawem czy strategia budowania wizerunku, ale także wzmacnianie zysku, pozyskiwanie nowych klientów, wzrost ich zadowolenia i lojalności wobec marki, w rezultacie realny wzrost korzyści finansowych. Koszty poniesione przez firmy powinny być traktowane jako inwestycje w ich rozwój.
Kogo dotyczą nowe obowiązki?
Obowiązki stosowania wymogów dostępności będą dotyczyły podmiotów gospodarczych, które oferują produkty lub usługi wymienione w dyrektywie. Dotyczy to firm w całym łańcuchu dostaw:
- producentów,
- dystrybutorów,
- importerów,
- usługodawców.
Produkty objęte wymogami Ustawy to:
- systemy sprzętu komputerowego ogólnego przeznaczenia i ich systemy operacyjne,
- terminale płatnicze w sklepach oraz terminale samoobsługowe wolnostojące (bankomaty, automaty biletowe, urządzenia do odprawy na lotnisku,
- urządzenia dostępu do audiowizualnych usług medialnych (piloty, dekodery set-top box),
- urządzenia do świadczenia usług telekomunikacyjnych (smartfony, routery, modemy),
- czytniki książek elektronicznych.
Usługi objęte wymogami Ustawy to:
- usługi dostępu do audiowizualnych usług medialnych (np. służące obsłudze platform VOD, telewizji hybrydowej),
- usługi łączności elektronicznej (telefonicznej, internetowej; w tym łączność alarmowa),
- usługi w zakresie pasażerskiego transportu drogowego, lotniczego, kolejowego i wodnego (usługi informacji cyfrowej, bilety elektroniczne),
- usługi bankowości detalicznej, w tym punkty informacji ("helpdeski"),
- sklepy internetowe (sprzedaż w internecie wszelkich produktów i usług),
- oferowanie, sprzedaż i tworzenie książek elektronicznych.
Jakie będą korzyści dla przedsiębiorców?
- dotarcie do szerszej grupy klientów;
- wzrost reputacji i pozytywny wizerunek społeczny;
- lepsze wyniki w wyszukiwarkach (SEO);
- wzmocnienie innowacyjności i konkurencyjności;
- potencjalne dofinansowania i wsparcie finansowe;
- poprawa doświadczeń użytkowników (User Experience).
Realizacja projektów współfinansowanych z funduszy polityki spójności
Ministerstwo podkreśla, że ustawa ma kluczowe znaczenie podczas realizacji projektów współfinansowanych z funduszy polityki spójności. "Stanie się ona elementem realizacji horyzontalnej zasady dostępności i niedyskryminacji osób z niepełnosprawnościami zgodnie z art. 9 rozporządzenia ogólnego dla funduszy europejskich oraz zasady dostępności w projektach finansowanych z funduszy europejskich zgodnie z 'Wytycznymi dotyczącymi realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027'" - informuje resort. Ministerstwo dodaje, że firmy, które muszą dostosować się do nowych regulacji, otrzymują wsparcie m.in. z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). "Bank Gospodarstwa Krajowego realizuje projekt , który pozwala sfinansować rozwiązania, które poprawiają dostępność architektoniczną, cyfrową i informacyjno-komunikacyjną dla osób ze szczególnymi potrzebami" - czytamy. Z kolei Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) planuje finansowanie szkoleń i doradztwa, aby pomóc firmom dostosować się do nowych przepisów. PARP zrealizował trzecią edycję inicjatywy pn. "Dostępność szansą na rozwój", finansowanej z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS). Program był skierowany do podmiotów, które mają na celu poprawę dostępności i uniwersalnego projektowania towarów oraz usług dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami.
***
Materiał jest częścią projektu "Unia Stories – 20 lat Polski w Unii Europejskiej. Ludzie, szanse, perspektywy", dofinansowanego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej z Funduszu Rozwoju Regionalnego.
