Zmniejszenie kosztów biurokracji o 25 proc. do 2029 r., oferowanie większej liczby usług publicznych online oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji w administracji rządowej i sądach: To tylko niektóre z projektów, na które w minionym tygodniu zgodził się gabinet kanclerza Friedricha Merza.
Plan włączenia sztucznej inteligencji do codziennego użytku obejmuje między innymi stworzenie platformy internetowej dla przedsiębiorstw eksportowych, która będzie gromadzić informacje na temat przepisów eksportowych i opcji kredytowych, a także przyspieszy proces wydawania wiz dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji do sprawdzania dokumentów wnioskodawców.
„Program modernizacji", jak nazwał go minister ds. cyfryzacji Karsten Wildberger, jest kontynuacją programu o podobnej nazwie „Program high-tech". Przedstawiony w lipcu przez Dorothee Bär, minister ds. badań, technologii i przestrzeni kosmicznej, program ten podkreśla znaczenie sztucznej inteligencji jako jednej z sześciu kluczowych technologii, które rząd będzie promował, obok biotechnologii i mikroelektroniki.
Debiut ministra ds. sztucznej inteligencji
Przykładem ostatnich działań rządu w zakresie sztucznej inteligencji jest tzw. Weimatar, awatar ministra stanu ds. kultury i mediów Wolframa Weimera. Weimatar mówi w 100 językach i ma być przykładem „sprawiedliwej sztucznej inteligencji, która chroni kreatywność i wzmacnia naszą demokratyczną sferę publiczną". Jego celem jest nie tylko łatwiejsze dotarcie do szerszej publiczności w mediach społecznościowych, ale także oszczędność czasu w ministerstwie, na przykład dzięki filmom szkoleniowym, które można szybko tworzyć i aktualizować.
Niektórzy eksperci są jednak sceptyczni. Holger Hoos, profesor zajmujący się sztuczną inteligencją w Fundacji Humboldta na Uniwersytecie RWTH w Akwizgranie, uważa, że osoby sprawujące władzę nie rozumieją tej technologii na tyle dobrze, aby zapewnić sprawiedliwe i odpowiedzialne jej wykorzystanie.
W 2023 r. grupa czołowych niemieckich naukowców w dziedzinie sztucznej inteigencji spotkała się z decydentami politycznymi, aby przygotować listę sugestii dotyczących etycznego i użytecznego wykorzystania sztucznej inteligencji w rządzie. Zawierała ona zalecenie, aby rząd kierował się w swoich decyzjach przede wszystkim nauką, a nie interesami przedsiębiorstw.
– Rząd ma moralny obowiązek kierować się kompetentnymi radami. Nie można po prostu stosować się do zaleceń branży, która często ma własne interesy, chcąc osiągać określone wyniki – powiedział Hoos.
Jednocześnie ekspert w dziedzinie uczenia maszynowego uważa za dobry znak, że Wildberger i ministerstwo ds. cyfryzacji mają za zadanie nadrobić opóźnienia Niemiec w zakresie infrastruktury cyfrowej.
Wildberger zwrócił natomiast uwagę, że Niemcy ryzykują pozostawanie w tyle, jeśli nie zaczną szybciej korzystać z AI.
„AI to klucz do przyszłego rozwoju, a technologia ta jest w pełnym rozkwicie. Zmieni świat bardziej niż jakakolwiek inna technologia przed nią – i już to robi" – powiedział grupie medialnej Funke. „Jeśli nie będziemy szeroko korzystać z AI, ryzykujemy utratę większej liczby miejsc pracy niż w przypadku odważnego i odpowiedzialnego jej wykorzystania" – dodał minister.
Sztuczna inteligencja jest również szeroko stosowana przez kraje związkowe (landy) i na szczeblu lokalnym. Na przykład w Badenii-Wirtembergii przedstawiono szereg ofert: od usprawniania tekstów za pomocą sztucznej inteligencji po rządowego chatbota w mieście Ludwigsburg. Rząd Badenii-Wirtembergii chwali się również wykorzystaniem ChatGPT, należącego do amerykańskiej firmy OpenAI, do „optymalizacji administracji publicznej".
Szał na generatywną sztuczną inteligencję już słabnie
Zarówno w mediach tradycyjnych, jak i społecznościowych pojawiają się pytania, czy rząd Merza nie ulega szałowi na generatywną sztuczną inteligencję kosztem bardziej praktycznych zastosowań. Serwis informacyjny poświęcony polityce technologicznej Netzpolitik oskarżył rząd o utrwalanie reputacji Niemiec jako kraju pozostającego w tyle w świecie cyfrowym. „Rząd po raz kolejny ulega" szumowi wokół generatywnej sztucznej inteligencji, podczas gdy „w innych miejscach szum ten już cichnie" – napisano.
Rzeczywiście, firmy i rządy na całym świecie poznały już ograniczenia takich narzędzi jak ChatGPT i DALL-E, generatorów sztucznej inteligencji, które dostarczają zbyt ogólnych, a czasem niedokładnych informacji. Eksperci tacy jak Hoos uważają, że jeśli wykorzystanie sztucznej inteligencji w administracji rządowej ma przynieść pozytywne skutki dla obywateli, należy skierować energię na optymalizację procesów za pomocą sztucznej inteligencji i modeli dostosowanych do konkretnych problemów.
– Jest to znacznie bardziej pomocne niż zadawanie pytań ChatGPT. Można wykorzystać sztuczną inteligencję do identyfikacji obszarów, w których można zoptymalizować procesy biurokratyczne, oszczędzając czas i zasoby wszystkich zainteresowanych – powiedział informatyk. Obejmuje to walkę z problemami takimi jak niedobór personelu w związku ze spadkiem liczby ludności w Niemczech. Starzejące się społeczeństwo oznacza coraz mniej osób, które będą chciały pracować w administracji publicznej, zwłaszcza gdy praca w przemyśle może wiązać się z wyższymi zarobkami.
Dodał, że proces ten jest w pewnym sensie nieunikniony. – Przewiduję, że za 10 lat technologia sztucznej inteligencji będzie wykorzystywana do wykonywania ważnych zadań we wszystkich organach publicznych i na wszystkich szczeblach administracji rządowej – stwierdził Hoos.
Niektóre z tego typu modeli sztucznej inteligencji są już stosowane w Niemczech, również na szczeblu lokalnym i gminnym. Miasto Kolonia realizuje pilotażowy projekt wykorzystania sztucznej inteligencji do lepszego planowania miejskiego i zarządzania ruchem, natomiast Monachium wykorzystuje ją do tworzenia lepszych procedur wywozu śmieci. W Heidelbergu jest ona testowana w szpitalach w celu wczesnego wykrywania chorób.
Jednak prawnicy i etycy wciąż zastanawiają się, czy pośpiech we wdrażaniu sztucznej inteligencji na wszystkich szczeblach administracji nie odbywa się bez wystarczającej kontroli i przemyślenia konsekwencji popełnianych błędów, zwłaszcza jeśli chodzi o jej wykorzystanie w służbie zdrowia, sądownictwie i procedurach imigracyjnych.
„Sztuczna inteligencja może służyć jako narzędzie, na przykład we wstępnych badaniach lub standardowych sprawach" – napisał student prawa Jan Christian Swoboda na stronie internetowej poświęconej wiadomościom prawnym lto.de. „Jednak kontrola ludzka jest niezbędna, zwłaszcza w nietypowych sprawach lub sprawach mających duże znaczenie dla praw podstawowych", czytamy.
Umowa między Open AI a SAP budzi wątpliwości
W Niemczech obowiązują surowe przepisy dotyczące ochrony danych, które mają zastosowanie w szczególności do wdrażania systemów sztucznej inteligencji w sektorze publicznym. Dane osobowe nie mogą być przechowywane dłużej niż to konieczne i muszą być chronione przed nieuprawnionym dostępem, utratą lub zniszczeniem. Osoby, których dane dotyczą, mają prawo zażądać informacji o tym, jakie dane na ich temat zostały zebrane i w jakim celu, a także mają prawo do usunięcia lub poprawienia danych zebranych niezgodnie z prawem.
Hoos ostrzega, że pomimo obietnic „suwerenności" dzięki chmurze zlokalizowanej w Niemczech, umowa ogłoszona w zeszłym tygodniu między twórcami ChatGPT, OpenAI, a niemieckim gigantem oprogramowania SAP, powoduje „uzależnienie od podmiotów, którym nie możemy w pełni zaufać" i nie zapewnia przejrzystości co do tego, czy OpenAI będzie miało dostęp do danych generowanych przez modele SAP, czy nie.
– Chodzi tu o publiczne pieniądze, które nie powinny być wydawane na wątpliwą amerykańską technologię, ale raczej na budowanie potencjału UE i Niemiec w zakresie sztucznej inteligencji – argumentuje ekspert.
Jeśli, zgodnie z deklaracją minister Bär zawartą w „Programie high-tech", Niemcy chcą stać się liderem w dziedzinie sztucznej inteligencji, włączając ją do gospodarstw domowych, opieki zdrowotnej, a nawet wymiaru sprawiedliwości, to niezależność jest absolutnie kluczowa – ostrzegają eksperci.
