W 79 r. naszej ery Pompeje i Herkulanum zostały zniszczone w wyniku erupcji Wezuwiusza. Nie przetrwała również biblioteka w jednej z rzymskich willi, gdzie przechowywano setki zwiniętych papirusów. Zwoje uległy zwęgleniu i nie można ich odczytać.
Sztuczna inteligencja pomogła odczytać zwoje, które spłonęły podczas erupcji Wezuwiusza
Podczas wykopalisk prowadzonych w XVIII wieku odkryto ponad tysiąc całych lub częściowo zachowanych zwojów, które prawdopodobnie należały do teścia Juliusza Cezara. Jednak czarny atrament na zwęglonych papirusach był nieczytelny, a zwoje rozpadły się na kawałki, gdy naukowcy próbowali je rozwinąć.
Przełom w odczytywaniu starożytnych zwojów nastąpił po konkursie Vesuvius Challenge ogłoszonym w 2023 r., przez informatyka z Uniwersytetu Kentucky Brenta Sealesa oraz sponsorów z Doliny Krzemowej. Nagrodę w wysokości 700 tysięcy dolarów otrzymał zespół, w skład którego wchodzi Youssef Nader z Niemiec, Luke Farritor z USA i Julian Schilliger ze Szwajcarii. Dzięki zastosowanej przez nich technice udało się odczytać ponad 2 tys. liter ze zwoju.
Pierwszy zwęglony papirus został rozwinięty "wirtualnie". Najpierw zwój zeskanowano z pomocą tomografii komputerowej, a następnie nauczono algorytm do wykrywania obecności tuszu.
- To gamechanger - skomentował Robert Fowler, emerytowany profesor greki z Bristol University i szef Herculaneum Society w rozmowie z "The Guardian".
Odczytano treść pierwszego zwoju. O czym pisze autor?
To prawdopodobnie Filodemos z Gadary. Styl jest bardzo kostropaty, typowy dla niego. Sam temat też do niego pasuje
- powiedział Fowler, nawiązują do słów na zwęglonym papirusie, które udało się odczytać dzięki sztucznej inteligencji. Autor pisze o muzyce, jedzeniu i czerpaniu przyjemności z życia, a na końcu krytycznie zwraca się do swoich filozoficznych oponentów. Napisał, że "nie mają nic do powiedzenia na temat przyjemności".
Tymczasem kolejne setki zwojów czeka na odczytanie. Robert Fowler uważa, że ta sama technika może pomóc odczytać papirus, który zachował się przy egipskich mumiach.
Filodemos z Gadary to hellenistyczny filozof epikurejski, żyjący w I w. p.n.e. na terenie dzisiejszej Italii. Jego pisma, odkryte w Herkulanum, przyczyniły się do lepszego zrozumienia filozofii epikurejskiej i jej wpływu na ówczesną kulturę.
