Sprawy dotyczące nieruchomości utraconych na dawnych Kresach Wschodnich to jeden z najbardziej złożonych rozdziałów powojennej historii majątkowej. Ustawa z 2005 roku po raz pierwszy w sposób kompleksowy i skuteczny uregulowała mechanizm pieniężnych rekompensat dla osób przesiedlonych oraz ich spadkobierców. Procedura obejmuje decyzje wojewodów, nadzór ministra oraz wypłaty z Funduszu Rekompensacyjnego.
Kto ma prawo do świadczenia i jakie trzeba spełnić warunki? Ustawa wskazuje konkretne kryteria
Uprawnionymi są właściciele nieruchomości, którzy 1 września 1939 r. posiadali obywatelstwo polskie, mieszkali na wschodnich terenach II RP i opuścili je w związku z wojną na podstawie powojennych umów międzynarodowych. Prawo to przysługuje również ich spadkobiercom, pod warunkiem że są osobami fizycznymi i posiadają obywatelstwo polskie. Decydujące jest łączne spełnienie wymogu obywatelstwa, miejsca zamieszkania w 1939 r. oraz faktu przesiedlenia w trybie określonym w ustawie. Świadczenie wynosi 20 proc. wartości pozostawionej nieruchomości i ma charakter pieniężny. Mechanizm ten uwzględnia możliwości finansowe państwa.
Termin minął w 2008 roku i nie można już składać nowych wniosków. Dziś rozpatrywane są wcześniejsze sprawy oraz odwołania
Wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty należało złożyć do 31 grudnia 2008 r. właściwemu wojewodzie. Po tej dacie nie ma możliwości złożenia nowego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a procedowane są wyłącznie sprawy złożone w terminie, środki odwoławcze oraz nadzwyczajne tryby postępowania przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego. Do wniosku trzeba było dołączyć dokumenty potwierdzające własność nieruchomości, obywatelstwo oraz okoliczności opuszczenia dawnych terenów RP. Częstymi błędami były braki w dokumentacji, nieuregulowane sprawy spadkowe albo nieprawidłowo ustalony krąg spadkobierców. W praktyce prowadziło to do wydłużenia postępowania lub odmowy przyznania świadczenia.
Decyzję wydaje wojewoda, a minister rozpatruje odwołania. Ostatecznie sprawa może trafić do sądu administracyjnego
To wojewodowie potwierdzają prawo do rekompensaty i prowadzą rejestry osób uprawnionych. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji działa jako organ odwoławczy, nadzoruje rejestr centralny oraz zarządza Funduszem Rekompensacyjnym. W przypadku przewlekłości postępowania można wnieść zażalenie na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie sprawy przez organ pierwszej instancji. Od rozstrzygnięcia ministra przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni od doręczenia decyzji lub postanowienia. W określonych sytuacjach możliwe jest także wznowienie postępowania albo stwierdzenie nieważności wcześniejszej decyzji.
Wypłaty realizuje BGK na podstawie danych z rejestru centralnego. Kolejność zależy od kompletności przekazanych informacji
Informacje o osobach uprawnionych trafiają z urzędów wojewódzkich do rejestru centralnego prowadzonego przez MSWiA, a następnie do Banku Gospodarstwa Krajowego. O terminie przekazania środków decyduje data wpływu kompletnych i prawidłowych danych do rejestru centralnego. Uruchomienie ogólnokrajowego systemu informatycznego usprawniło wymianę informacji i przyspieszyło realizację wypłat świadczeń. Resort regularnie publikuje komunikaty o liczbie spraw przekazanych do BGK oraz o dokonanych wypłatach. Wszystkie informacje znajdziesz TUTAJ.
