Ziemniaki we wrześniu były o 43,7 proc. droższe niż rok wcześniej - wynika z naszego koszyka cenowego, czyli raportu, który co miesiąc przygotowują portale Handelextra.pl i Gazeta.pl na bazie danych pozyskiwanych przez CMR ze sklepów. To dane z realnych paragonów - sprawdzamy, jak zmieniają się ceny ponad 30 produktów.
Ceny ziemniaków wystrzeliły, ale jest sygnał na zmianę
Za kilogram ziemniaków w ubiegłym miesiącu Polacy płacili średnio 2,01 zł. Na pocieszenie: to już tylko nieco ponad dwa złote, bo jeszcze w lipcu było to 2,6 zł, a w czerwcu, kiedy ceny ziemniaków wystrzeliły, 3,44 zł za kilogram. Dynamika cen w odniesieniu do zeszłego roku także się zmniejsza, a w porównaniu z poprzednim miesiącem ceny już spadają - co powinniśmy zobaczyć także w danych za październik, w końcu to szczyt ziemniaczanego sezonu.
Dlaczego ziemniaki w sklepach w tym roku są takie drogie? Wzrost cen widać już na skupach. Według danych GUS, we wrześniu za ziemniaki w skupie płacono 71,56 zł za 100 kg, o 26,5 proc. więcej niż rok wcześniej (ale jednocześnie już o 37 proc. mniej niż w sierpniu, tylko tutaj istotny jest czynnik sezonowości). Na targowiskach ziemniaki kosztowały już 242,52 zł za 100 kg, o 40 proc. więcej niż we wrześniu 2022 roku. Jednocześnie GUS szacuje, że zbiory ziemniaków w Polsce będą niższe w tym roku o 9 proc. od ubiegłorocznych i wyniosą około 5,5 mln ton. Jako powód Urząd podaje warunki pogodowe. "Warunki wegetacji - od posadzenia do połowy września były mało korzystne dla upraw ziemniaka. Niedobór opadów deszczu w maju, czerwcu i lipcu, a także nierównomierny ich rozkład spowodowały, że potencjał plonotwórczy ziemniaków nie będzie w pełni wykorzystany" - podaje.
Raport z paragonów. Co tanieje?
Poza ziemniakami, w naszym raporcie z paragonów widać wrześniowy wzrost cen typowo "śniadaniowych" produktów. Płatki kukurydziane podrożały o 22,2 proc. rok do roku, napój roślinny o 19,4 proc., mleko o 10,9 proc., herbata o 20,3 proc., kawa o 13,4 proc., jajka o 21,9 proc., a twaróg o 14 proc. Wzrosty cen pieczywa też są dwucyfrowe w przypadku chleba (12 proc.), za popularną bułkę kajzerkę trzeba zapłacić o 5,3 proc. więcej niż rok temu. Po drugiej stronie zestawienia znalazły się produkty, które kilka miesięcy temu okupowały pierwsze miejsca na listach najmocniej drożejących. Olej potaniał o 26,6 proc. rok do roku, masło o 24,2 proc., a cukier o 6,1 proc. (choć w tym ostatnim przypadku ceny w ujęciu miesięcznym, czyli od sierpnia, już wzrosły - o 10 proc.). We wrześniu tańsze niż przed rokiem były jeszcze pomidory (o 9 proc.) i banany (o 7,8 proc.).
I jeszcze ważne zastrzeżenie: nasz raport cenowy dotyczy sklepów małoformatowych, do 300 metrów kwadratowych powierzchni, a więc tych tak zwanych osiedlowych, znajdujących się często najbliżej miejsca zamieszkania klientów. Sprawdzamy zmiany z bazy danych prawdziwych paragonów. Bierzemy pod uwagę wiodącą markę danego produktu (w oparciu o statystyki popularności w strukturze sprzedaży), ceny są uśredniane dla kraju. Tam, gdzie takiej wiodącej marki nie uda się wyróżnić (jak w przypadku pieczywa, sprzedawanego lokalnie), porównujemy produkty o takich samych parametrach. Uwzględniamy też promocje. Naszego raportu nie należy porównywać z danymi GUS o inflacji, które są najpełniejsze - Urząd miesiąc w miesiąc śledzi ponad 230 tysięcy cen. To, jak to dokładnie robi, wyjaśniamy pod TYM LINKIEM.
Ceny żywności po wyborach
No i teraz: co dalej? Jeśli spojrzeć na ujęcie globalne, to ceny żywności spadają. Indeks cen żywności FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) w październiku był o 10,7 proc. niższy niż przed rokiem i o 24 proc. poniżej rekordowo wysokiego poziomu z marca 2022 roku, czyli momentu tuż po rosyjskiej inwazji na Ukrainę - istotnego globalnie eksportera produktów rolnych.
Na poziom cen żywności (i inflację ogółem) wpłynąć może wygasanie tzw. tarcz antyinflacyjnych. Tylko do końca roku obowiązuje zerowa stawka VAT na żywność i zamrożenie cen energii elektrycznej i gazu. Nowy rząd będzie musiał szybko przemyśleć, czy chce takie programy kontynuować, a jeśli nie, to w jaki sposób zamierza z nich wychodzić (stopniowo czy np. od razu z nich zupełnie zrezygnować).
