Tegoroczna Nagroda Nobla w dziedzinie chemii została przyznana za badania nad białkami. "Davidowi Bakerowi (USA) udało się dokonać niemal niemożliwego wyczynu zbudowania zupełnie nowych rodzajów białek" - czytamy w uzasadnieniu Królewskiej Akademii Nauk. "David Baker nauczył się, jak opanować elementy budulcowe życia i tworzyć zupełnie nowe białka" - wskazuje dalej.
Nagroda Nobla 2024 w dziedzinie chemii przyznana
Białka składają się zazwyczaj z 20 różnych aminokwasów, które można opisać jako elementy składowe życia. W 2003 roku David Bakerowi udało się jednak wykorzystać je do zaprojektowania nowego białka, które nie przypominało żadnego z dotychczas znanych. Od tego czasu jego grupa badawcza tworzyła nowe białka jedno po drugim. Można je wykorzystywać jako produkty farmaceutyczne, szczepionki, nanomateriały i maleńkie czujniki.
Natomiast Demis Hassabis (Wielka Brytania) i John Jumper (USA) opracowali model sztucznej inteligencji, który pozwolił rozwiązać 50-letni problem - przewidywania złożonych struktur białek. W białkach aminokwasy są połączone ze sobą w długie łańcuchy, które składają się, tworząc trójwymiarową strukturę, która jest decydująca dla funkcji białka. Od lat 70. XX wieku naukowcy próbowali przewidywać struktury białek na podstawie sekwencji aminokwasów, ale było to niezwykle trudne. Przełom nastąpił w 2020 roku.
Wtedy wspominani naukowcy opracowali model AI o nazwie AlphaFold2, dzięki któremu byli w stanie przewidzieć strukturę praktycznie wszystkich 200 milionów białek zidentyfikowanych przez badaczy. Od tego czasu ich model został wykorzystany przez ponad dwa miliony osób ze 190 krajów. Ich odkrycie pozwoli lepiej zrozumieć oporność na antybiotyki i tworzyć obrazy enzymów, które mogą rozkładać plastik.
Życie nie mogłoby istnieć bez białek. To, że teraz możemy przewidywać struktury białek i projektować własne białka, przynosi ludzkości największe korzyści
- czytamy uzasadnienie na noblowskiej stronie.
"Chemiczny" Nobel do tej pory został wręczony 115 razy. Odebrało go 194 laureatów. Były to 192 osoby, jako że dwóch laureatów uhonorowano dwukrotnie.
Znamy laureatów w dziedzinie fizyki oraz medycyny
Nagroda Nobla to prestiżowe wyróżnienie przyznawane od 1901 roku w sześciu dziedzinach. Oprócz chemii jest wręczana za wybitne osiągnięcia naukowe - w fizjologii lub medycynie, w fizyce i ekonomii, a także w dziedzinie literatury oraz za zasługi na rzecz pokoju. Poznaliśmy już laureatów tegorocznej Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki oraz medycyny.
Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za "fundamentalne odkrycia i wynalazki, które umożliwiają uczenie maszynowe za pomocą sztucznych sieci neuronowych" otrzymali John. H. Hopfield (USA) i Goeffrey E. Hinton (Wielka Brytania). Ich odkrycia dały podwaliny do prac nad rozwojem sztucznej inteligencji. Natomiast w dziedzinie medycyny doceniono Victora Ambrosa (USA) i Garyego Ruvkuna (USA) za odkrycie mikroRNA i jego roli w potranskrypcyjnej regulacji genów.
Nazwiska zwycięzców tradycyjnie są ogłaszane w październiku, wręczenie wyróżnień odbywa się jednak 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora Alfreda Nobla. Zwycięzcy otrzymują medale z wizerunkiem Alfreda Nobla, kaligrafowane dyplomy oraz nagrody pieniężne. W tym roku ich wartość wynosi 11 milionów koron, czyli około 4,5 miliona złotych.
