W przeciwieństwie do przyznawanych od 1901 roku nagród: pokojowej, z chemii, fizyki, fizjologii lub medycyny oraz literatury, Alfred Nobel nie ustanowił w swoim testamencie wyróżnienia z ekonomii. Jego fundatorem jest od 1969 roku Bank Szwecji. Stąd oficjalna nazwa brzmi: Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla. Laureata wybiera grono złożone z profesorów ekonomii Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.
Ekonomiczny Nobel dla Claudii Goldin
W 2023 roku Nobla z ekonomii otrzymała Claudia Goldin. Tegoroczna nagroda została przyznana za wkład w badania na temat kobiet na rynku pracy. Goldin jak pierwsza opracowała w wyczerpujący sposób kwestię zarobków i wyników kobiet na rynku pracy na przestrzeni wieków. Wyniki jej prac ujawniły nowe wnioski na ten temat i wyznaczyły kierunek zmian.
Goldin wykazała też, jakie są najważniejsze powody istnienia luki płacowej. W ujęciu historycznym różnicę w zarobkach kobiet i mężczyzn można tłumaczyć różnicami w wyborze wykształcenia i zawodu. Goldin wykazała jednak, że większość różnic w zarobkach istnieje obecnie między kobietami i mężczyznami, którzy wykonują ten sam zawód. Luka płacowa pojawia się w momencie, gdy rodzi się pierwsze dziecko.
Claudia Goldin porusza w swoich pracach między innymi kwestię tzw. greedy work. To praca, w której stawka wynagrodzenia rośnie wraz z dostępnością pracownika dla pracodawcy. W kontrze do niej stoi elastyczna praca (flexible), gdzie stawka rośnie liniowo, bo "organizacja/technologia pracy umożliwia znalezienie osoby na zastępstwo. Nie ma zatem 'nagrody' za większą dostępność (dla pracowników, którzy się na to godzą) czy też 'kary' w postaci np. braku awansu za niedostępność" - tłumaczył na X (dawny Twitter) w 2022 roku ekonomista Marek Skawiński.
"Jak to ma się do różnić w zarobkach między kobiet i mężczyzn? Na początku kariery zawodowej płace M i K są bardzo zbliżone, a duże różnice pojawiają się ok. wieku 32-48 lat, gdy ludzie mają rodzinę, a wraz z nią pojawia się ograniczenie w dostępności rodzica dla pracodawcy. Często jest wybierany następujący model: jedna ze stron wybiera elastyczną i zarazem gorzej płatną pracę, pozwalającą łączyć pracę z obowiązkami domowymi, natomiast druga decyduje się na 'greedy work', aby zwiększyć całkowity dochód rodziny w porównaniu do 'flexible' work. W tym sensie łączny wybór partnerów jest 'racjonalny', natomiast z przyczyn kulturowych to mężczyźni statystycznie częściej mają pracę typu 'greedy'. Czy taki wybór oznacza stałą różnicę w płacach też w przyszłości? Zależy to od organizacji pracy"- wyjaśnia Skawiński.
Zwycięzcy w dziedzinie nauk ekonomicznych otrzymują - podobnie jak uczeni z innych dziedzin - nagrodę z rąk króla Szwecji na wspólnej uroczystości 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla.
Nobel z ekonomii tylko dla dwóch kobiet na 92 laureatki i laureatów
W gronie 92 laureatów ekonomicznego Nobla dotychczas były dwie kobiety - Amerykanka Elinor Ostrom (zmarła w 2012 roku), wyróżniona w 2009 roku, oraz nagrodzona w 2019 roku francusko-amerykańska ekonomistka Esther Duflo, która była też najmłodszą osobą uhonorowaną prestiżowym wyróżnieniem - miała wtedy 46 lat. Najstarszy laureat to z kolei 90-letni Leonid Hurwicz.
Wśród dotychczas nagrodzonych Noblem ekonomistów nie ma Polaków, choć polski akcent pojawił się w 2007 roku. Uhonorowany został wtedy wspomniany już amerykański ekonomista polsko-żydowskiego pochodzenia profesor Leonid Hurwicz (zmarł w 2008 roku) za prace nad teorią wdrażającą systemy matematyczne w procesy gospodarcze.
