Instytut Sobieskiego wydał raport "Korekta układu województw - ku równowadze rozwoju", którego autorem jest dr Łukasz Zaborowski, ekspert ds. rozwoju regionalnego i polityki przestrzennej. Zdaniem specjalisty obecny układ województw jest "przypadkową hybrydą" powstałą na skutek zakulisowych targów politycznych i rozszerzenia modelu województw "dużych" o kilka "średnich".
Założenia korekty granic województw. Co może się zmienić?
Według autora raportu w wyniku reformy administracyjnej z 1999 roku część miast, które na skutek nowego podziału nie zdołały utrzymać rangi miast wojewódzkich, wiele straciła. Wśród nich znalazły się m.in.: Częstochowa, Kalisz, Radom, czy Tarnów. "Takie nierówne traktowanie budzi poczucie krzywdy w kilku pominiętych ośrodkach" - podkreślił dr Łukasz zaborowski cytowany przez portalsamorzadowy.pl. Jego zdaniem jedynym słusznym posunięciem, zgodnym z wymogiem sprawiedliwości jest przyznanie równego statusu w strukturze państwa ośrodkom i regionom, które są wzajemnie podobne.
Głównymi założeniami wskazanej korekty byłoby m.in.:
- dążenie do równowagi wielkościowej;
- łączenie regionów na zasadzie wspólnoty interesów, a nie podległości funkcjonalnej;
- przywrócenie jedności średnich regionów obecnie rozciętych granicami;
- zachowanie spójności historyczno-kulturowej;
- odpowiednia korekta nazewnictwa.
Cztery warianty zmian w podziale administracyjnym Polski
Zaborowski zaproponował cztery różne warianty koncepcji reform administracyjnych, które mogłyby usprawnić działanie struktur państwowych. W raporcie nie wskazano jednak, która z koncepcji byłaby optymalna. Cztery proponowane rozwiązania brzmią następująco:
- Wariant I "minimalny", który zakłada powściągliwą korektę obecnego stanu rzeczy. Nie powstają w nim nowe jednostki. Nacisk kładziony jest na ograniczenie rozległości województw największych na rzecz mniejszych.
- Wariant II "umiarkowany" przewiduje uzupełnienie układu o województwa brakujące z punktu widzenia standardów obecnego podziału.
- Wariant III "równoważący" zakłada dalsze ograniczenie województw ośrodków metropolitalnych na rzecz wieloośrodkowych województw "pozametropolitalnych". Przyporządkowane zostają również wybrane regiony miast średnich.
- Innowacyjny wariant IV "makroregionalny" stanowi powrót do koncepcji dużych województw, opartych o wielkoskalowe układy osadnicze, w szczególności ośrodki metropolitalne. W tym wariancie największe ośrodki zostają pozbawione wojewódzkich funkcji administracyjnych w celu utrzymania równowagi sił.
Z ostatnim wariantem wiąże się zmiana liczby województw z 16 na 12. Byłyby to województwa: śląsko-częstochowskie, warszawskie, dolnośląskie, cieszyńsko-krakowskie, północnomałopolskie, mazursko-pomorskie, środkowopolskie, kujawsko-mazowieckie, wielkopolskie, przemysko-tarnowskie, podlasko-mazowieckie i zachodniopomorskie.
Powstanie nowego podziału administracyjnego miałoby zagwarantować nie tylko spłaszczenie różnicy w liczbie mieszkańców pomiędzy różnymi regionami, ale także zapewnić równowagę sił w województwie dzięki realnej przeciwwadze dla stołecznej jednostki. Autor zaznaczył jednak, że warianty podziałów, jeżeli miałyby zostać wprowadzone, powinny być wdrażane stopniowo.
