Przez lata system był prosty, ale dla wielu niesprawiedliwy. Kto nie pracował na etacie, formalnie nie budował stażu pracy, nawet jeśli przez dekadę płacił składki i utrzymywał się z własnej działalności. Od 2026 roku ten schemat się zmienia. Nowe przepisy wprowadzają zupełnie inne podejście do doświadczenia zawodowego i sprawiają, że historia zatrudnienia wielu osób w końcu zacznie się liczyć. Zmiana dotyczy milionów pracujących, ale wymaga wiedzy i działania po stronie zainteresowanych.
Jakie zmiany w prawie pracy od 2026? Nowe przepisy obejmują różne formy aktywności zawodowej
Od 1 stycznia 2026 roku do stażu pracy będzie można doliczyć także okresy, w których opłacane były składki poza umową o pracę. Chodzi między innymi o prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej, współpracę przy takiej działalności oraz wykonywanie umów zlecenia i umów agencyjnych. Ustawodawca uznał, że sam fakt podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym powinien mieć znaczenie, niezależnie od formy zatrudnienia. Zmiana obejmuje również mniej oczywiste sytuacje, takie jak członkostwo w rolniczych spółdzielniach i okresy sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w czasie zawieszenia działalności. Uwzględniono także pracę zarobkową za granicą, o ile nie była wykonywana w ramach stosunku pracy. Dzięki temu staż zawodowy ma lepiej odzwierciedlać rzeczywistą aktywność na rynku pracy, a nie tylko nazwę umowy.
Doliczenie nowych okresów do stażu pracy przekłada się bezpośrednio na prawa pracownicze. Najczęściej wskazywaną korzyścią jest dłuższy urlop wypoczynkowy, ponieważ jego wymiar zależy właśnie od okresu zatrudnienia. W praktyce osoby, które dotąd miały formalnie kilka lat aktywności zawodowej, mogą nagle przekroczyć próg uprawniający do wyższego limitu dni wolnych. Zmiany dotyczą także odpraw, nagród jubileuszowych oraz długości okresu wypowiedzenia. Ma to szczególne znaczenie w sektorze publicznym, gdzie te elementy są ściśle powiązane z wysługą lat. Warto pamiętać, że nowe zasady od początku 2026 roku obowiązują jednostki sektora finansów publicznych, a pozostali pracodawcy będą musieli je stosować od maja tego samego roku.
ZUS potwierdzi okresy ubezpieczenia, ale nie wszystkie. Daty sprzed 1999 roku wymagają osobnego trybu
Aby doliczyć dodatkowe okresy do stażu pracy, potrzebne jest zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dokument potwierdza, że dana osoba w konkretnych latach podlegała ubezpieczeniom lub opłacała składki. ZUS wydaje zaświadczenia wyłącznie na podstawie danych zapisanych na koncie ubezpieczonego, bez konieczności dołączania dokumentów na etapie składania wniosku. Nie każdy okres zostanie jednak potwierdzony. ZUS nie wyda poświadczenia za czas wykonywania umowy zlecenia w trakcie nauki lub studiów, jeśli nie było wtedy obowiązku opłacania składek emerytalnych i rentowych. W przypadku braku danych na koncie ubezpieczonego możliwa jest odmowa, po której można uruchomić postępowanie wyjaśniające i przedstawić posiadane dokumenty.
Wniosek o wydanie zaświadczenia do celów stażowych można złożyć wyłącznie elektronicznie przez konto w eZUS. Formularz o symbolu USP jest dostępny tylko w wersji cyfrowej i dotyczy okresów od 1 stycznia 1999 roku. Po jego wysłaniu cała korespondencja z ZUS również odbywa się online, bez papierowych decyzji. Inaczej wygląda sytuacja osób, które chcą potwierdzić wcześniejsze okresy ubezpieczenia. Lata sprzed 1999 roku nie są zapisane na koncie ubezpieczonego, dlatego wymagają złożenia osobnego wniosku US-7. Jeśli ubezpieczenie zaczęło się przed tą datą i trwało dłużej, konieczne jest złożenie dwóch oddzielnych formularzy, co bywa źródłem pomyłek, ale jest niezbędne do prawidłowego rozliczenia stażu.
