Decyzja o rozwiązaniu umowy o pracę często wiąże się ze zmianą pracy, przeprowadzką, konfliktem w firmie albo chęcią poprawy warunków zatrudnienia. Wiele osób przed złożeniem wypowiedzenia zastanawia się, czy robi to zgodnie z przepisami, jaki obowiązuje je okres wypowiedzenia i czy nie narazi się na konsekwencje finansowe. Pojawiają się też pytania o to, kiedy można odejść natychmiast i jakie formalności trzeba spełnić, aby uniknąć problemów z pracodawcą lub sporu w sądzie pracy.
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron. Najprostszy sposób zakończenia współpracy
Porozumienie stron to najłagodniejsza forma zakończenia stosunku pracy. Można je zastosować przy każdej umowie o pracę, niezależnie od stażu czy rodzaju kontraktu. Strony wspólnie ustalają termin rozwiązania umowy oraz zasady rozliczeń, w tym wykorzystanie urlopu czy wypłatę należnych świadczeń. Aby rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron było skuteczne, konieczne jest pisemne porozumienie podpisane przez obie strony z wyraźnie wskazaną datą zakończenia zatrudnienia. Rozwiązanie to może zostać zastosowane przez każdego pracownika i każdego pracodawcę, a skutek następuje dokładnie w dniu określonym w dokumencie. Nie obowiązuje tu ustawowy okres wypowiedzenia ani minimalne progi stażu pracy. W praktyce wystarczy sporządzić pisemne porozumienie do akt osobowych.
Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika. Kluczowe znaczenie ma okres wypowiedzenia
Wypowiedzenie umowy o pracę to jednostronne oświadczenie pracownika, które nie wymaga podania przyczyny i może zostać złożone przy umowie na czas nieokreślony, określony oraz na okres próbny. Okres wypowiedzenia umowy o pracę zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi 2 tygodnie przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc po 6 miesiącach oraz 3 miesiące po 3 latach pracy. Rozwiązanie umowy następuje z upływem właściwego okresu wypowiedzenia, który kończy się z końcem tygodnia lub miesiąca. Przy umowie próbnej obowiązują krótsze terminy zależne od jej długości. Do stażu wlicza się wszystkie wcześniejsze umowy zawarte z tym samym pracodawcą. Do skutecznego wypowiedzenia konieczne jest pisemne oświadczenie doręczone pracodawcy.
Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Tryb natychmiastowy tylko w dwóch przypadkach
Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika jest możliwe wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach. Chodzi o orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ pracy na zdrowie, gdy pracodawca nie przeniesie pracownika w wyznaczonym terminie, albo o ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracodawcy, na przykład uporczywe niewypłacanie wynagrodzenia. Pracownik ma miesiąc od dnia uzyskania informacji o naruszeniu na złożenie pisemnego oświadczenia z dokładnym wskazaniem przyczyny, a umowa rozwiązuje się w dniu doręczenia pisma. Z trybu tego można skorzystać wyłącznie po spełnieniu ustawowych przesłanek i z zachowaniem formy pisemnej. Przekroczenie miesięcznego terminu lub zbyt ogólne uzasadnienie może skutkować przegraną w sądzie pracy, gdzie pracownik będzie musiał wykazać zasadność swojej decyzji.
Jeżeli rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia było uzasadnione ciężkim naruszeniem obowiązków przez pracodawcę, pracownik może dochodzić odszkodowania. Wysokość odszkodowania odpowiada wynagrodzeniu za okres wypowiedzenia, który miałby zastosowanie w danym przypadku, a przy umowie na czas określony nie może przekroczyć czasu do jej planowanego zakończenia. W praktyce oznacza to, że przy stażu wynoszącym co najmniej 3 lata okres wypowiedzenia to 3 miesiące. Jeśli więc pracownik był uprawniony do trybu natychmiastowego, może domagać się odszkodowania w wysokości nawet trzech miesięcznych pensji. Jeżeli jednak tryb natychmiastowy został zastosowany bez podstawy prawnej, pracodawca ma prawo żądać analogicznego odszkodowania przed sądem pracy. Po ustaniu stosunku pracy pracodawca musi wydać świadectwo pracy oraz wyrejestrować pracownika z ubezpieczeń społecznych w ciągu 7 dni.
