Urlop wypoczynkowy jest jednym z najważniejszych uprawnień pracowniczych. Według doniesień portalu Prawo.pl, jest on prawem podmiotowym pracownika o charakterze osobistym, więc nie można się go zrzec. Czy to oznacza, że pracodawca może zmusić do urlopu?
Czy pracodawca może zmusić do urlopu? Są różne scenariusze
Pracodawca ma obowiązek udzielenia pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym nabył do niego prawo. W celu jego wykorzystania należy uzgodnić szczegóły lub złożyć odpowiedni wniosek, co oznacza, że finalizacja tej decyzji zachodzi w porozumieniu obu stron. W związku z tym pracodawca nie może zmusić pracownika, aby ten wykorzystał swój urlop. Takie działanie wkracza w sferę uprawnień pracowniczych i jest niedopuszczalne. Jest jednak wyjątek, który sprawia, że taka sytuacja może się wydarzyć.
Zgodnie z artykułem 167(1) Kodeksu pracy, "w okresie wypowiedzenia umowy o pracę pracownik jest obowiązany wykorzystać przysługujący mu urlop, jeżeli w tym okresie pracodawca udzieli mu urlopu". Decyzja o przyznaniu tego czasu nie wymaga wówczas uzgodnienia jej z pracownikiem. Natomiast pracodawca nie ma obowiązku podejmowania takich kroków i może zezwolić pracownikowi na pracę podczas okresu wypowiedzenia świadczenia pracy. W takiej sytuacji za niewykorzystany urlop należy się ekwiwalent pieniężny.
Zdarza się, że pracodawcy zwalniają pracowników z obowiązku świadczenia pracy podczas okresu wypowiedzenia. W sytuacji urlopu wypoczynkowego ważna jest kolejność podejmowanych czynności, ponieważ zgodnie z wyjaśnieniami Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy "pracownik nie może jednocześnie być zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i wykorzystywać urlop". W takiej sytuacji należy określić termin wykorzystania wolnych dni w czasie okresu wypowiedzenia, a następnie zaznaczyć czas, w którym pracownik jest zwolniony z wykonywania zadań.
Niewykorzystany urlop. Pracodawca może nałożyć kary porządkowe w przypadku braku porozumienia
Natomiast art. 168 Kodeksu pracy precyzuje, że "urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 należy pracownikowi udzielić najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego". To oznacza, że pracodawca może zobowiązać pracownika do wskazania terminu wykorzystania zaległego urlopu i nałożyć kary porządkowe, jeżeli występują trudności we współpracy. Sąd Najwyższy wskazał w wyroku z 24 stycznia 2006 r., sygn. akt I PK 124/05, że "pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody". Wiąże się to bowiem z art. 282 par. 1 pkt 2 Kodeksu pracy "kto, wbrew obowiązkowi nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł".
