Nowa Ruda - ta śląska miejscowość jest niekwestionowanym liderem w byciu miastem z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem w Polsce. Z raportu Polskiego Alarmu Smogowego wynika, że właśnie tam pod aż trzema względami (a tyle brano pod uwagę) powietrze w tym mieście jest najgorsze.
Zanieczyszczenie powietrza w Polsce. Tu jest najgorzej
Stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu wzrosło w 2024 r. w Nowej Rudzie z 400 do 700 proc. normy. Powstaje on przy spalaniu m.in. węgla lub śmieci. Ostrzegają przed nim WHO i Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), bo uszkadza materiał genetyczny, co może prowadzić do mutacji i nowotworów, szczególnie płuc, pęcherza moczowego i skóry. Jego stężenie 5-krotnie przekroczyło normy także w miejscowościach: Nowy Targ, Sucha Beskidzka i Myszków. Z kolei 4-krotnie wyższe od norm stężenie benzo(a)pirenu odnotowano między innymi w uzdrowisku Rabka-Zdrój, ale także w miejscowościach: Tuchów, Żywiec, Opatów oraz Skarżysko-Kamienna.
W Nowej Rudzie było także największe stężenie pyłu PM10 (34 ug/m3) oraz najwięcej dni, w których średniodobowe stężenie pyłu PM10 przekraczało normę. Mieszkańcy tej miejscowości oddychali smogiem aż przez 73 dni w roku. Dopuszczalna norma to 35 dni. Powyżej niej znalazły się także miejscowości: Nowy Targ oraz Pszczyna, a w Gliwicach liczba takich dni wyniosła dokładnie 35. W pierwszej trzydziestce zestawienia miejscowości z najwyższym rocznym stężeniem pyłu PM10 znalazło się aż dziesięć miejscowości z województwa łódzkiego (w tym Radomsko, na drugiej pozycji w kraju).
Mimo że nie są to wyniki tragiczne, to widać w nich coś bardzo niepokojącego. Otóż średnioroczne stężenie pyłu PM10, obliczone ze wszystkich stacji w kraju, w 2024 roku zwiększyło się aż o 7 proc. - To bardzo niepokojące zjawisko - zauważył Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego. Po raz pierwszy odkąd publikowany jest ten ranking, nie doszło do spadku stężeń (istnieje od 10 lat).
Program "Czyste Powietrze" na zakręcie. Widać to w jakości powietrza
- Czy obecny wzrost to tylko chwilowe wahnięcie, czy może początek nowego trendu prowadzącego nas na powrót do smogowej przeszłości? Pewne jest jedno: w 2025 roku proces likwidacji "kopciuchów" w Polsce gwałtownie zahamował, a program "Czyste Powietrze" przechodzi poważny kryzys. Dwa lata temu wsparcie programu ze strony władz krajowych było jednoznaczne, co znalazło swój wyraz w rekordowej liczbie wniosków o dotację w 2024 roku. Wydaje się, że obecnie tego wsparcia brakuje. W obliczu nowych, ostrzejszych norm jakości powietrza, które zaczną obowiązywać już za cztery lata, konieczne jest podjęcie przez rząd wzmożonych działań w tym kierunku. Jak na razie tej determinacji nie widać - powiedział Piotr Siergiej.
Ranking opiera się na danych za zeszły rok, a wtedy zainteresowanie programem "Czyste Powietrze", choć spadało, to wciąż było większe niż teraz. Fundacja SmogLab podała niedawno, że od 1 kwietnia do 26 września 2025 złożono zaledwie 33,8 tys. wniosków w programie "Czyste Powietrze". W zeszłym roku w tym okresie było 157 tys. Oznacza to, że zainteresowanie programem spadło o około 80 proc. rok do roku. W naszym kraju wciąż jest 2,5 mln kopciuchów, jeśli zainteresowanie programem utrzyma obecną tendencję - ich likwidacja może potrwać jeszcze 35 lat.
Kraków daje nadzieję na zmianę
Nie wszędzie jednak powietrze jest coraz bardziej zanieczyszczone. Kraków po raz pierwszy w historii miał rok, w którym żadna stacja pomiarowa w stolicy Małopolski nie odnotowała przekroczenia dopuszczalnego poziomu benzo(a)pirenu. Spadek stężenia jest ponad 7-krotny w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Pod tym względem powietrze w Krakowie jest nawet lepsze niż w uzdrowiskach: Busku-Zdroju, Kudowie-Zdroju, Szczawnie-Zdroju oraz Rabce-Zdroju. - Okazuje się, że konsekwentne działania antysmogowe, wymiana kotłów i przestrzeganie uchwały antysmogowej odnoszą pozytywne skutki - cieszyła się Anna Dworakowska z Krakowskiego Alarmu Smogowego.
- Zwracam jednak uwagę na bardzo wysoką pozycję Krakowa, jeśli chodzi o zanieczyszczenia z transportu. Niechlubne drugie miejsce w Polsce pod względem stężenia dwutlenku azotu pokazuje, że Strefa Czystego Transportu jest konieczna dla dalszej poprawy jakości powietrza, którym oddychamy w Krakowie - dodawała. A to ma wydarzyć się już niedługo. Od 2026 r. wprowadzona zostanie Strefa Czystego Transportu w Krakowie, obejmująca mniej więcej połowę powierzchni miasta. Chodzi o obszar wewnątrz IV obwodnicy. Aby do niej wjechać pojazdem, który nie spełnia norm i nie został zaakceptowany przez miasto (mieszkańcy mogą się o to ubiegać), będzie trzeba uiścić dodatkową opłatę.
Przeczytaj też: Porażka programu "Czyste Powietrze". Dramatyczna perspektywa. "To kapitulacja".
Źródła: Polski Alarm Smogowy, SmogLab
